Anemia: objawy, rodzaje, przyczyny i badania na niedokrwistość

Według Światowej Organizacji Zdrowia na niedokrwistość, czyli anemię, choruje ponad 1,6 miliarda ludzi na całym świecie — głównie kobiety i dzieci. Czy wiesz, jakie są rodzaje anemii i które objawy powinny być sygnałem do wykonania badań? Co powoduje niedokrwistość? Jakie są skutki anemii i jak ją rozpoznać? Sprawdź! Dzięki temu w porę zareagujesz, gdy dostrzeżesz niepokojące sygnały u siebie lub u Twoich bliskich.

Co to jest anemia?

Anemia to stan, w którym organizm ma zbyt małą liczbę czerwonych krwinek (erytrocytów) potrzebnych, by dostarczać odpowiednią ilość tlenu do tkanek. W związku z tym w wynikach obserwuje się spadek hematokrytu, czyli stosunku objętości krwinek czerwonych do krwi pełnej, a także niską hemoglobinę we krwi (głównego białka znajdującego się w erytrocytach). W rezultacie organizm jest niedotleniony i ma mniej siły, by funkcjonować.

W zależności od nasilenia niedokrwistości wyróżniamy:

• anemię łagodną,
• anemię umiarkowaną,
• anemię ciężką,
• anemię zagrażającą życiu.

Czy anemia jest groźna?

Choć anemia jest w większości wyleczalna, nieleczona może być śmiertelna. Według Centres of Disease Control w 2020 roku z powodu anemii zmarło 5 633 ludzi.

Objawy anemii

Objawy anemii są w dużej mierze takie same dla każdego typu niedokrwistości oraz wieku chorego. Wspólnymi objawami są:

• osłabienie, łatwa męczliwość;
• trudności ze skupieniem uwagi;
• bóle i zawroty głowy;
• kołatanie serca;
• duszności;
• pieczenie i ból języka.

Wskazuje się także charakterystyczny wygląd osoby chorej na anemię:

• bladość skóry;
• jasne śluzówki wewnątrz jamy ustnej;
• bladość spojówek;
• cienkie, łamliwe i wypadające włosy;
• gładki język;
• blade paznokcie z podłużnymi prążkami i rowkami;
• suchość skóry.

W niektórych przypadkach objawami niedokrwistości mogą być również: zimne stopy lub ręce, brak apetytu (a w dalszej kolejności: utrata wagi), a także łatwo wychodzące siniaki oraz... zespół niespokojnych nóg.

Ponadto anemia u dzieci objawia się spaczonym apetytem, np. ochotą na krochmal, surowy ryż, glinę lub kredę. U niemowlaka można zaobserwować zwiększone pragnienie, apatię i trudności z karmieniem.

Ponadto poszczególne typy anemii dają specyficzne objawy:

Przyczyny anemii

Są różne rodzaje anemii. Czasami anemia jest dziedziczna. W innych przypadkach może wynikać z niedoborów ważnych składników, co najczęściej spowodowane jest nieodpowiednią dietą, wypadku lub innych chorób. Poniżej znajdziesz najistotniejsze typy niedokrwistości.

Anemia z niedoborów

Anemia mikrocytarna

Niedokrwistość z niedoboru żelaza (czyli anemia mikrocytarna) jest najczęstszą przyczyną anemii. Żelazo to podstawowy element składowy hemoglobiny. Jego obecność w organizmie zapewnia prawidłową budowę i działanie erytrocytów.

Według szacunków Medycyny Praktycznej niedokrwistość z niedoboru żelaza występuje u ok. 25% kobiet i 20% mężczyzn na świecie. Bardziej narażone na ten typ anemii są kobiety (co ma związek z miesiączkowaniem), a także kobiety w ciąży oraz karmiące piersią.

Anemia megaloblastyczna

Anemia megaloblastyczna to niedokrwistość powstała w wyniku niedoboru witaminy B12 i/lub kwasu foliowego. Są to składniki potrzebne do produkcji erytrocytów. Kiedy ich brakuje, produkcja krwinek czerwonych zostaje zaburzona. Często w wyniku niedoborów krwinki czerwone mają inną budowę oraz żyją krócej.

Jak podaje portal Medycyna Praktyczna, niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 występuje u 9 - 17 osób na 100 000 mieszkańców, częściej u kobiet. Anemia megaloblastyczna dotyka głównie osoby starsze, po 60. roku życia.

Anemia spowodowana nieprawidłowościami w procesie produkcji krwinek

Anemia sierpowata

To najczęstsza dziedziczna choroba krwi. Wynika z nieprawidłowej budowy hemoglobiny. Anemia sierpowata często nie daje żadnych objawów - dostrzega się ją dopiero w wynikach badań, w których hemoglobina oscyluje w okolicach 40%. W Europie występuje rzadko. Choroba ta jest przypadłością najczęściej dotykającą osoby pochodzenia afrykańskiego. U mieszkańców Afryki tropikalnej nosicielami mutacji hemoglobiny jest 20 - 40% czarnoskórych.

Na ten moment anemia sierpowata jest chorobą nieuleczalną.

Anemia hemolityczna

Niedokrwistość hemolityczna charakteryzuje się szybszym rozpadem krwinek czerwonych, czyli skróceniem cyklu życia erytrocytów (z 100 - 120 dni do ok. 50). Spowodowane jest to niepoprawną budową krwinek lub czynnikami takimi jak: zakażenia bakteryjne bądź wirusowe, choroby układowe czy immunologiczne. Ten typ anemii może być dziedziczny.

Anemia aplastyczna

Niedokrwistość aplastyczna nazywana jest również aplazją szpiku. W zdrowym organizmie szpik kostny wytwarza komórki krwi. Te zostają uwolnione do krwi w momencie, kiedy są już dojrzałe i gotowe spełniać swoje funkcje. W przypadku anemii aplastycznej szpik kostny przestaje wytwarzać komórki krwi - zarówno erytrocyty, jak i leukocyty (w tym monocyty) oraz trombocyty. Przyczyna tej choroby nie jest do końca zbadana, uznaje się jednak, że przede wszystkim odpowiadają za nią procesy autoimmunizacyjne - czyli nieprawidłowe reakcje odpornościowe, skierowane przeciwko własnemu organizmowi. Jest to choroba rzadka (rocznie 1 przypadek na milion w Europie i Ameryce Północnej oraz 5 – 6 przypadków na milion w Azji), ale niebezpieczna dla życia.

Anemia wtórna

Poza uwarunkowaniami genetycznymi lub niedoborami przyczyną anemii mogą być także inne choroby lub stany. Poznaj najczęstsze dolegliwości, które powodują niedokrwistość.

Krwotok

Wskutek utraty krwi może dojść do anemii pokrwotocznej. Dorosły człowiek może stracić maksymalnie 20% krwi krążącej bez objawów niedokrwistości i zmian w układzie krążenia. Kiedy krwotok jest rozległy oraz intensywny, konieczne jest szybkie zatamowanie krwawienia. W przeciwnym razie pacjentowi grozi wstrząs pokrwotoczny, który nieleczony może doprowadzić do śmierci. Dotyczy to także krwotoków utajonych, wewnętrznych. Anemia pokrwotoczna jest wyleczalna, a terapia trwa od kilku do kilkunastu tygodni.