Białaczka — objawy, rodzaje, diagnostyka

Białaczka to jeden z niewielu nowotworów, które można wykryć najbardziej podstawowym badaniem krwi, które powinno wykonywać się profilaktycznie każdego roku: morfologią. Sprawdź, jakie są objawy białaczki, poznaj rodzaje tej choroby i dowiedz się, jakie wyniki krwi obserwuje się przy leukemii!

Co to jest białaczka?

Białaczka (leukemia) to nowotwór narządów krwiotwórczych. Przy białaczce układ białokrwinkowy (leukocytowy) rozrasta się w nieprawidłowy sposób: we krwi liczba niedojrzałych leukocytów jest na wysokim poziomie. W zdrowym organizmie białe krwinki walczą z wirusami i bakteriami, które przedostają się do organizmu. U pacjentów chorych na białaczkę organizm, mimo znacznej liczby leukocytów, nie ma sił na walkę z infekcjami, ponieważ komórki te są zbyt młode. Ponadto ich liczba zaczyna dominować nad populacją krwinek czerwonych (transportujących tlen do narządów) i płytek krwi (odpowiadających za gojenie się ran i regenerację organizmu).

Białaczka – objawy

Wczesne objawy białaczki

W początkowych fazach choroby pacjenci mogą nie mieć żadnych objawów. W innych przypadkach objawy są niespecyficzne i obejmują:

• bóle głowy,
• zaburzenia koncentracji,
• zaburzenia widzenia,
• duszności,
• ogólne zmęczenie.

Ponadto w zależności od tego, czy mamy do czynienia z białaczką ostrą, czy przewlekłą obserwuje się niżej opisane objawy.

Późniejsze objawy białaczki

Wymieniane często wśród objawów „siniaki przy białaczce” to często wybroczyny, czyli plamki na nogach o fioletowym, brązowym lub czerwonym kolorze, które mogą kojarzyć się z siniakami. Wybroczyny towarzyszą leukemii o ostrym przebiegu. Z kolei białaczka limfatyczna wiąże się ze skłonnością do siniaków. Jeśli przyjrzysz się obrazkowi poniżej, zrozumiesz, że wbrew pozorom łatwo rozróżnić siniaki, nawet te powstałe w wyniku „lekkiego dotknięcia”, od wybroczyn.

Białaczka u dzieci

Niestety białaczka u dzieci ma najczęściej ostry przebieg. Objawy białaczki u dzieci są takie same jak u dorosłych.

Jakie wyniki krwi obserwuje się przy białaczce?

Białaczkę, szczególnie przewlekłą, często obserwuje się przypadkiem podczas rutynowego badania morfologicznego krwi. Wyniki krwi przy białaczce informują przede wszystkim o:

• podwyższonych leukocytach,
• małej liczbie erytrocytów i/lub hemoglobiny (anemii),
• niskim poziomie płytek krwi (małopłytkowości).

Same podwyższone leukocyty nie oznaczają białaczki. Taki wynik może za to świadczyć o niektórych zakażeniach bakteryjnych, np. kiłą, gruźlicą lub toksoplazmozą, bądź wirusowych, np. odry, świnki czy różyczki. Alarmująca jest jednak wysoka liczba leukocytów w połączeniu z niskim poziomem krwinek czerwonych i płytek krwi. Jeśli u pacjenta pojawiają się takie wyniki, lekarz zleca dodatkowo manualny rozmaz krwi.

Dowiedz się więcej o tym, jak interpretować wyniki morfologii krwi.

Małopłytkowość oraz anemia a białaczka

Zarówno małopłytkowość (czyli niski poziom płytek krwi), jak i anemia (obniżony poziom hemoglobiny w krwi) zwykle towarzyszą białaczce. Jeśli jednak masz anemię lub cierpisz na małopłytkowość, nie jest to jednoznaczne z tym, że masz (lub będziesz mieć) białaczkę. Jeśli na swoich wynikach morfologii krwi liczba białych krwinek jest w normie – prawdopodobnie nie masz co się martwić. Oba stany mogą istnieć samodzielnie.

Co może być powodem anemii lub małopłytkowości?

• Nieprawidłowa dieta, uboga w żelazo, witaminę B12 i kwas foliowy;
• defekty genetyczne w procesie wytwarzania komórek krwi (tzw. aplazja szpiku);
• choroby tarczycy, nerek lub wątroby;
• niektóre infekcje wirusowe;
• leczenie onkologiczne.

Inne badania na białaczkę

Jeśli wyniki morfologii krwi sugerują problem z narządami krwiotwórczymi, lekarz może dodatkowo zlecić:

• badanie moczu,
• badanie szpiku kostnego,
• RTG klatki piersiowej,
• tomografię komputerową,
• rezonans magnetyczny,
• USG,
• biopsję węzłów chłonnych,
• punkcję odcinka lędźwiowego kręgosłupa.

Białaczka – rodzaje

W zależności od charakteru przebiegu choroby wyróżniamy białaczkę ostrą (która rozwija się w pełnoobjawową, zagrażającą życiu chorobę zaledwie w kilka tygodni) lub przewlekłą (która rozwija się latami).  Z kolei ze względu na typ komórek, z których powstaje, mówi się o białaczce:

• limfatycznej –  związanej z nieprawidłowościami linii limfoidalnej (z podwyższoną liczbą limfocytów we krwi);
• szpikowej – związanej z nieprawidłowościami linii mieloidalnej produkującej komórki krwi (granulocyty, erytrocyty i płytki krwi).

W związku z powyższym istnieją 4 rodzaje białaczki:

1. Przewlekła białaczka limfatyczna (CLL) – najczęstsza postać leukemii. Dotyka przede wszystkim dorosłych, najczęściej po 65. roku życia.
2. Przewlekła białaczka szpikowa (CML) – dotyka starsze osoby (po 65. r.ż.), ale może także występować u młodszych osób.
3. Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL) – jest jednym z najczęstszych nowotworów u dzieci, cierpią na nią przeważnie młode osoby: nastolatkowie i dorośli do 39. r.ż.
4. Ostra białaczka szpikowa (AML) – to najczęstsza ostra forma ostrej leukemii u dorosłych. Może także występować u dzieci.

Białaczka – rokowania

National Cancer Institute podaje, że średnia 5-letnia przeżywalność od diagnozy białaczki to 65,7%. Ponadto dobrą wiadomością jest fakt, że śmiertelność z powodu białaczki z roku na rok spada. Jednak to, jak długo można żyć z leukemią, zależy od rodzaju nowotworu, na który cierpi pacjent, a także stopnia zaawansowania choroby w momencie diagnozy i wieku pacjenta – im starszy, tym szanse zmniejszają się ze względu na częste współistnienie innych chorób, np. serca czy cukrzycy. Wpływ na rokowania ma również rodzaj zastosowanego leczenia.

Długość życia z przewlekłą białaczką limfatyczną (CLL) to według szacunków nawet 10 lat – o ile pacjent dobrze reaguje na leczenie.

Z kolei długość życia z przewlekłą białaczką szpikową (CML) nie różni się wiele od osób zdrowych! Jeśli pacjent odpowiada na leczenie, daje to niemal 100% szans na normalne życie. Jak podaje portal Medycyna Praktyczna, większość zgonów pacjentów z CML nie jest związana z nowotworem.

Długość życia z ostrą białaczką limfoblastyczną (ALL) jest również bardzo obiecująca:

u chorych remisję choroby uzyskuje się w 70–90% przypadków, zależnie od intensywności leczenia i podtypu leukemii. Natomiast odsetek 5-letnich przeżyć u chorych z ALL wynosi 45–50%.

Długość życia z ostrą białaczką szpikową (AML) jest szacunkowo najkrótsza względem innych białaczek. 5 lat od diagnozy przeżywa 29,5% pacjentów. Pod względem stopnia śmiertelności jest to „najgorsza” z białaczek. Jednak wszystko zależny od podtypu leukemii, ponieważ nawet wśród AML mogą zdarzyć się podtypy łagodniejsze, które bardzo dobrze reagują na leczenie.

Przyczyny białaczki

Dokładna przyczyna białaczki nie jest jeszcze znana. Wśród możliwych czynników zwiększających ryzyko zachorowania wymienia się:

• palenie papierosów (szczególnie związane z typem AML);
• ekspozycję na promieniowanie lub chemikalia (w szczególności benzen, wykorzystywany do produkcji rozpuszczalników i tworzyw sztucznych oraz aldehyd mrówkowy znajdujący się np. w lakierach przemysłowych);
• wcześniejsze przechodzenie przez chemioterapię lub radioterapię;
• przypadki leukemii w rodzinie;
• niektóre choroby genetyczne, np. zespół Downa.

Leczenie białaczki

Czy białaczka jest uleczalna? Trudno odpowiedzieć na to pytanie jednoznacznie, ponieważ w przypadku leukemii nie da się na ten moment ze stuprocentową pewnością stwierdzić, że po odbytym leczeniu komórki nowotworowe całkowicie zniknęły z organizmu. Jednak wielu pacjentom udaje się osiągnąć stan remisji choroby i żyć lata bez objawów choroby.

Możliwe opcje leczenia to:

• chemioterapia, czyli stosowanie leków, które zabijają komórki nowotworowe;
• radioterapia, czyli napromieniowanie ciała, by wyniszczyć komórki nowotworowe;
• immunoterapia, czyli wspieranie i wzmacnianie odpowiedzi układu odpornościowego poprzez leki;
• leczenie celowane, czyli stosowanie leków, które blokują aktywność nieprawidłowego genu, odpowiedzialny za formację nowotworu;
• przeszczepienie szpiku, czyli zastąpienie komórek szpiku pacjenta zdrowymi komórkami dawcy;
• operacja usunięcia śledziony – wykonuje się nią, gdy komórki nowotworowe zajęły ten narząd, przez co wywiera on nacisk na okoliczne organy.

Ile trwa chemioterapia w leczeniu białaczki?