Przewlekły stres – wpływ na organizm. Jakie choroby powoduje?

Przewlekły stres to nie tylko obciążenie emocjonalne, które zwiększa ryzyko depresji, ataków paniki, nałogów lub niskiej samooceny. To również obciążenie fizyczne dla organizmu, który nie potrafi się rozluźnić i funkcjonuje w ciągłym napięciu. Kiedy stres trwa krótko, na chwilę podnosi się ciśnienie, napinają się mięśnie, zwiększa się potliwość, spowalnia się trawienie, a oddech jest spłycony. Długotrwały stres wydłuża tego typu reakcje w czasie. Nie brzmi to jak optymalne warunki do codziennego funkcjonowania, prawda? Właśnie dlatego przewlekły stres może być opłakany w skutkach zdrowotnych.

Stres a układ nerwowy

Układ nerwowy, jest odbiorcą bodźców stresowych (stresorów). Dzieli się on na:

1. Ośrodkowy układ nerwowy, obejmujący mózg, móżdżek, pień mózgu i rdzeń kręgowy. Odgrywa kluczową rolę w interpretowaniu sytuacji jako potencjalnie zagrożonych i reguluje układ autonomiczny.
2. Obwodowy układ nerwowy, na którego składa się:
   Autonomiczny układ nerwowy działa w cyklach naprzemiennych. Jednak gdy jesteśmy przemęczeni, przebodźcowani i zapominamy lub nie możemy znaleźć czasu na relaks, układ przywspółczulny w ogóle nie jest „zapraszany” do współpracy. Chroniczny stres może prowadzić do długotrwałego obciążenia, ponieważ ciągła aktywacja układu nerwowego ciągnie za sobą szereg reakcji w innych układach ciała.
3. 1. 1. somatyczny układ nerwowy,
      2. autonomiczny układ nerwowy, który z kolei dzieli się na:
      3. 1. Współczulny układ nerwowy – odpowiada on za reakcję walcz lub uciekaj i stymuluje wszystkie typowe objawy stresu, takie jak napięcie mięśni, przyspieszone bicie serca, wzmożona potliwość, itp. Robi to poprzez stymulację gruczołów nadnerczy do produkcji hormonów: adrenaliny i kortyzolu.
         2. Przywspółczulny układ nerwowy – jest on odpowiedzialny za powrót do równowagi. W dużym uproszczeniu działa on w sposób odwrotny do układu współczulnego.

Długotrwały stres a zmiany w mózgu

Za identyfikację stresora odpowiedzialne jest ciało migdałowate w mózgu. Kiedy jest ono nadmiernie stymulowane (np. wskutek długotrwałego stresu), dochodzi do zahamowania działania hipokampu – części odpowiedzialnej za pamięć oraz za decyzyjność podczas wystąpienia sytuacji stresowej. Przewlekły stres może uszkodzić hipokamp, a nawet spowodować jego pomniejszenie! Konsekwencją chronicznego stresu mogą być zatem:

• problemy z podejmowaniem decyzji,
• problemy z pamięcią,
• problemy ze zrozumieniem komunikatów,
• problemy z utrzymaniem dialogu.

Stres a układ endokrynny

Odebrany przez układ nerwowy komunikat: „tu dzieje się coś niedobrego!” zostaje przekierowany do układu endokrynnego. Mózg inicjuje serię akcji w osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i rozpoczyna produkcję hormonów steroidowych, zwanych glikokortykoidami – w przypadku stresu jest to przede wszystkim kortyzol, a także powoduje aktywację neuroprzekaźników: adrenaliny i noradrenaliny.

Kortyzol – hormon stresu

Kortyzol produkowany jest w różnych ilościach przez cały dzień, zwykle wzrastając po przebudzeniu i stopniowo malejąc w ciągu dnia. Jego rolą jest również:

• zmniejszanie stanów zapalnych w organizmie;
• regulacja poziomu cukru we krwi;
• regulacja ciśnienia krwi;
• regulacja metabolizmu, w tym rozkładu białek i tłuszczów.

W sytuacji stresowej kortyzol zwiększa poziom dostępnego paliwa energetycznego poprzez wzrost poziomu glukozy, kwasów tłuszczowych oraz ciśnienia krwi. Dzięki temu organizm dostaje zastrzyku do działania.

Adrenalina i noradrenalina

Adrenalina i noradrenalina powodują przyspieszenie oddechu i pracy serca, wzrost ciśnienia krwi, poziomu glukozy oraz większe dotlenienie tkanek. Te neuroprzekaźniki wpływają przede wszystkim na układ sercowo-naczyniowy.

Przewlekły stres może zaburzyć komunikację na osi podwzgórze-przysadka nadnercza i przyczynić się do chorób o podłożu psychologicznym, tj. depresji, chronicznego zmęczenia lub stresu pourazowego (PTSD). Ponadto wskutek działania hormonów stresu oraz zmian za tym idącym (wzrost ciśnienia krwi, glukozy i wpływie na metabolizm), długotrwały stres może zwiększać ryzyko cukrzycy lub nadciśnienia tętniczego. Co więcej, stale podwyższony kortyzol może przyczynić się do powstania brzucha stresowego.

Stres a układ sercowo-naczyniowy

Układ sercowo-naczyniowy obejmuje serce i wszystkie naczynia krwionośne (żyły, tętnice). Jego rolą jest dostarczanie organizmowi składników odżywczych i tlenu do narządów oraz tkanek. To kluczowe dla wprowadzenia organizmu w stan gotowości.

Ostry stres – czyli ten nagły i krótkotrwały, jak np. powstały wskutek zbliżającego się egzaminu na prawo jazdy, kolizją drogową lub wystąpieniem publicznym – powoduje przyspieszenie akcji serca i silniejsze skurcze mięśnia sercowego. Naczynia krwionośne kierujące krew do dużych mięśni i serca rozszerzają się, zwiększając ilość krwi pompowanej do tych części ciała, co powoduje również podniesienie się ciśnienia krwi. Wszystko to dzieje się pod wpływem wspomnianych „hormonów stresu”: adrenaliny, noradrenaliny i kortyzolu.

Jak możesz się już domyślić, przewlekły stres może przyczynić się do długoterminowych problemów sercowych i krążeniowych, zwiększając ryzyko nadciśnienia, zawału serca lub udaru. Może również przyczynić się do stanu zapalnego w układzie krążenia, zwłaszcza w tętnicach wieńcowych, co jest jedną z przyczyn zawału serca.