Nadciśnienie tętnicze — objawy, leczenie, przyczyny

Nadciśnienie tętnicze to powszechna choroba przewlekła. W 2020 roku w Polsce liczba pacjentów z tą jednostką chorobową wynosiło 9,94 mln dorosłych, najczęściej osób w wieku 55 - 74 lat. To dane rejestrowanych przypadków — a przecież nadciśnienie rozwija się po cichu: nie boli i długo nie daje żadnych objawów. WHO szacuje, że 46% dorosłych na świecie nie zdaje sobie sprawy, że cierpią na nadciśnienie. Poznaj chorobę od podszewki — przeczytaj tekst!

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze to choroba przewlekła, która charakteryzuje się tym, że ciśnienie pacjenta stale przekracza normę. Prawidłowe ciśnienie krwi u dorosłych powinno wynosić maksymalnie 140/88 mm Hg.

Istnieją pewne różnice w średnich wartościach ciśnienia krwi w zależności od wieku, a nawet płci człowieka. Poniżej przedstawiliśmy poprawne wartości dla pomiaru ciśnienia krwi u dzieci, nastolatków i dorosłych. Jak widzisz, prawidłowe ciśnienie tętnicze u 50-latka jest wyższe, niż u nastolatka. Podobnie prawidłowe ciśnienie krwi w wieku 60 lat może zbliżać się nawet do 140/70 - w szczególności u kobiet — podczas gdy po narodzinach może to być ledwie 60/20.

Jakie ciśnienie jest niebezpieczne?

O problemach mówi się, gdy ciśnienie skurczowe przekracza 140, a rozkurczowe - 90. Wówczas mamy do czynienia z nadciśnieniem tętniczym. Stwierdza się je na podstawie kilkukrotnych pomiarów ciśnienia krwi wykonywanych regularnie przez pewien czas. Nie stwierdza się go na podstawie pojedynczego pomiaru ciśnienia.

Dowiedz się, jak poprawnie zmierzyć ciśnienie w domu lub pobierz dzienniczek pomiaru ciśnienia w pdf!

Wyróżnia się 3 stopnie nadciśnienia:

1. Nadciśnienie 1. stopnia — skurczowe: 140 - 159; rozkurczowe: 90 - 99 mm Hg,
2. Nadciśnienie 2. stopnia — skurczowe: 160-179; rozkurczowe: 100-109 mm Hg,
3. Nadciśnienie 3. stopnia — skurczowe: ≥180; rozkurczowe: ≥110 mm Hg.

Nadciśnienie 3. stopnia jest wskazaniem do leczenia szpitalnego.

Nadciśnienie tętnicze — przyczyny

Wyróżniamy dwa rodzaje nadciśnienia ze względu na jego przyczyny.

1. Nadciśnienie pierwotne — jest konsekwencją nieprawidłowego stylu życia, diety oraz zbyt dużej ilości stresu. Wskazuje się również na wpływ genów oraz środowiska. Nadciśnienie tego rodzaju dotyczy 90% pacjentów.

Co powoduje nadciśnienie pierwotne? Wśród czynników ryzyka wymienia się:

• • zbyt duże spożycie soli,
  • niewystarczającą ilość aktywności fizycznej,
  • palenie papierosów,
  • częste picie alkoholu lub kawy i podobnych napoi bogatych w kofeinę,
  • niewysypianie się,
  • wiek (osoby powyżej 65. roku życia częściej dotyka nadciśnienie),
  • przypadki nadciśnienia tętniczego w rodzinie,
  • ubóstwo.

2. Nadciśnienie wtórne. Mówimy o nim, gdy nadciśnienie pojawia się wskutek innej choroby.

Które choroby wywołują nadciśnienie? Na liście znajdują się m.in.:

• • Choroby nerek — a w szczególności uraz nerek lub tętnic w okolicach tego narządu, co ogranicza dopływ krwi. Wskutek niedokrwienia nerek wytwarza się renina — hormon stymulujący produkcję substancji podnoszących ciśnienie krwi, np. cząsteczek białka angiotensyny II.
  • Nadwaga i otyłość — kiedy tyjesz, wzrasta ilość krwi, przepływającej przez naczynia krwionośne, co zwiększa ciśnienie. Ponadto nadwaga i otyłość powodują przyspieszenie pracy serca, co utrudnia żyłom „przepychanie” dalej krwi. Aby nadrabiać „zaległości”, powstałe zapasy tłuszczu w organizmie wypuszczają związki chemiczne, które podwyższają ciśnienie krwi i pomagają „przepchnąć” krew.

• • Cukrzyca, która zaburza proces filtrowania nerek, co skutkuje nadciśnieniem tętniczym.
  • Choroby tarczycy, czyli gruczoły regulującego m.in. ciśnienie krwi.
  • Koarktacja aorty — wada serca, w której aorta (główna tętnica) jest zawężona, a to ogranicza poprawny przepływ krwi w organizmie.
  • COVID-19 - Mahmut Akpek przeprowadził badanie, które potwierdziło, że nadciśnienie po infekcji COVID-19 może mieć miejsce. Wirus SARS-COV-2 podwyższa zarówno ciśnienie skurczowe, jak i rozkurczowe, co może doprowadzić do nadciśnienia tętniczego. Podobne wnioski wyciągnęli naukowcy z Chin.

Stres a nadciśnienie

Jak mówi Mayo clinic, brakuje dowodów, by stwierdzić, że stres powoduje nadciśnienie. Choć stres podnosi ciśnienie krwi poprzez szereg hormonów, które są uwalniane, by pomóc nam poradzić sobie z sytuacją, zwykle jest to stosunkowo krótki epizod. Bez wątpienia jednak pewne reakcje stresowe zwiększają ryzyko choroby. Chcąc się rozluźnić, zdarza się, że sięgamy po papierosy, alkohol lub niezdrowe jedzenie — a te przyczyniają się do rozwoju nadciśnienia tętniczego.

Z kolei pacjenci z zaburzeniami lękowymi, np. fobiami, nerwicą lękową czy nerwicą serca, mierzą się z 30% większym ryzykiem nadciśnienia tętniczego. Naukowcy ze Szwecji wnioskują, że nerwica i nadciśnienie idą ze sobą w parze.

Nadciśnienie tętnicze — objawy

Nadciśnienie nie boli — właśnie dlatego to bardzo podstępna choroba. Kiedy pojawiają się objawy takie jak:

• płytki oddech,
• bóle głowy,
• krwawienia z nosa,

zwykle oznacza to, że ciśnienie tętnicze jest tak wysokie, że istnieje zagrożenie życia.

Nadciśnienie tętnicze u dzieci

Jak podaje Polskie Towarzystwo Nefrologii Dziecięcej, wysokie ciśnienie u dziecka najczęściej jest wynikiem innych chorób — zwykle chorób nerek. Inną przyczyną jest otyłość, która z roku na rok dotyka coraz więcej Polskich dzieci, lub choroby tarczycy. Z tego względu, jeśli zauważymy u dziecka nadciśnienie, należy udać się do lekarza rodzinnego, który na podstawie wywiadu środowiskowego będzie w stanie wytypować chorobę stojącą za podwyższonym ciśnieniem u pociechy i nakreślić plan leczenia. Sprawdź, jakie jest prawidłowe ciśnienie u nastolatków.

W przypadku nadciśnienia pierwotnego ważna jest zmiana stylu życia i diety — o czym piszemy niżej.

Skutki nadciśnienia tętniczego

Jaki jest wpływ wysokiego ciśnienia na organizm? Wyobraź sobie, że ktoś kieruje na Ciebie silny strumień wody, np. strażacką pompę. Tak silne ciśnienie wody może Cię przewrócić lub nawet spowodować urazy. Organizm jednak tak łatwo nie chce się poddać destrukcyjnemu wpływowi nadciśnienia. Mechanizmem ochronnym jest usztywnianie naczyń krwionośnych oraz zgrubienie ich ścian, by ograniczyć uszkodzenia i nie dać się „przewrócić”. Nieleczone nadciśnienie może więc prowadzić do:

• Zaburzenia pracy mózgu. Mayo clinic raportuje, że pacjenci z nadciśnieniem częściej mają problemy z pamięcią, rozumieniem i nauką.
• Utraty wzroku.
• Zawału serca lub udaru — nadciśnienie to duże obciążenie dla serca, które pracuje wówczas na podwyższonych obrotach. To z kolei powoduje przerost mięśnia sercowego. Konsekwencje „zbyt dużego serca” mogą być śmiertelne.
• Tętniaka, który powstaje wskutek osłabienia i wybrzuszenia się naczyń krwionośnych. Pęknięcie tętniaka może stanowić zagrożenie dla życia pacjenta.
• Zaburzenia pracy nerek, co wynika z osłabienia naczyń krwionośnych wokół narządów.
• Syndromu metabolicznego, który z kolei może doprowadzić do cukrzycy, chorób serca lub wylewu.
• Demencji — pogrubienie ścian naczyń krwionośnych sprawia, że tętnice stają się zawężone lub nawet zablokowane. To sprawia, że dopływ krwi do mózgu jest ograniczony.

Nadciśnienie a seks

Udowodniono, że nadciśnienie tętnicze ma wpływ na pożycie seksualne — szczególnie w przypadku mężczyzn. Wynika to z faktu, że nadciśnienie powoduje usztywnienie naczyń krwionośnych oraz ich zawężenie. Zawężenie naczyń oznacza, że krew ma utrudnione dotarcie do narządów — także do penisa. W rezultacie mężczyźni zmagają się z problemami z osiągnięciem i/lub utrzymaniem erekcji. Łatwo sobie wyobrazić, że taka sytuacja jest źródłem stresu, niepokoju, a w niektórych przypadkach może doprowadzić do rezygnacji z seksu — co odbija się na relacji z partnerką lub partnerem.

Rozwiązaniem są tabletki na potencję — pod warunkiem że poza nadciśnieniem tętniczym mężczyźni nie zmagają się z żadną chorobą serca. W niektórych przypadkach łączenie np. sildenafilu (czyli tzw. viagry) może prowadzić do gwałtownych spadków ciśnienia. Przeciwwskazaniem są też objawy takie jak: trudności z oddawaniem moczu lub inne problemy układu moczowego przy jednocześnie wysokim ciśnieniu krwi. Tabletek na potencję nie należy również łączyć z preparatami zawierającymi azotany — substancje leczące ból klatki piersiowej. Dlatego też przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki dołączonej do opakowania lub skonsultuj się ze specjalistą online.

Wpływ nadciśnienia na problemy seksualne u kobiet nie jest w pełni wyjaśniony, jednak możliwy. Ograniczony przepływ krwi może powodować mniejsze ukrwienie waginy oraz obniżać poziom tlenku azotu — związku chemicznego odpowiedzialnego za rozluźnianie mięśni. W sferze intymnej objawem nadciśnienia u kobiet może zatem być: obniżone libido, trudności w osiągnięciu orgazmu oraz suchość pochwy. Objawy złagodzą lubrykanty oraz wypracowanie najprzyjemniejszej formy utrzymywania podniecenia.

Trudności w sferze seksualnej to ważny aspekt nadciśnienia tętniczego. Jak podkreśla Mayo Clinic, satysfakcjonujące pożycie jest dobre dla serca — dlaczego więc rezygnować z takiej formy terapii? Porozmawiaj otwarcie ze swoim partnerem(-ką) i wspólnie poszukajcie najbardziej zadowalających form pieszczot. Bądź też otwarty(-a) na rozmowę ze swoim lekarzem, który może podpowiedzieć bezpieczne rozwiązania dla Twoich problemów.

Nadciśnienie tętnicze — leczenie

Nadciśnienie tętnicze leczy nie kardiolog, lecz hipertensjolog. W zdecydowanej większości przypadków leczenie wymaga nie tylko zmiany stylu życia, ale również stosowania leków — przy pierwotnym nadciśnieniu tętniczym do końca życia.

Leki na nadciśnienie

W leczeniu nadciśnienia stosuje się:

• inhibitory ACE, np. enalapryl, lizynopryl, perindropyl, ramipryl;
• blokery receptora angiotensyny-2 (ARBs) – takie jak kandesartan, irbesartan, losartan, walsartan i olmesartan;
• blokery kanału wapniowego – takie jak amlodypina, felodypina i nifedypina lub diltiazem i werapamil;
• diuretyki – takie jak indapamid i bendroflumetiazyd;
• beta-blokery – takie jak atenolol i bisoprolol;
• alfa-blokery – takie jak doksazosyna;
• inne leki, np. amiloryd i spironolakton.

W zależności od indywidualnego przypadku lekarz decyduje, które z tych leków na nadciśnienie są najlepsze dla pacjenta. W terapii stosuje się zwykle więcej niż 1 lek, choć czasami preparaty są łączone w jedną tabletkę.

Jak stosować leki na nadciśnienie?

Informacje o tym, kiedy brać tabletki na nadciśnienie: rano czy wieczorem, znajdziesz na ulotce swojego leku. Ważne, by przyjmować je raz dziennie, każdego dnia. Konsekwencje odstawienia leków na nadciśnienie bez konsultacji z lekarzem to przede wszystkim gwałtowny wzrost ciśnienia. Ustabilizowane lekami oraz zmniejszeniem masy ciała ciśnienie również nie jest wskazaniem do odstawienia leków, a co najwyżej do modyfikacji leczenia przy konsultacji z lekarzem. W takiej sytuacji może zdarzyć się, że po lekach na nadciśnienie ciśnienie krwi będzie za niskie — wówczas należy odwiedzić swojego lekarza, który wprowadzi nowe zalecenia. Warto pamiętać, że leki pozwalają utrzymać ciśnienie na odpowiednim poziomie — nie niwelują jednak choroby.

Skutki uboczne

Trudno znaleźć lek na nadciśnienie bez skutków ubocznych. W zasadzie każdy preparat w aptece posiada listę możliwych efektów niepożądanych. Nie oznacza to jednak, że leki na nadciśnienie szkodzą. Skutecznie utrzymują ciśnienie na prawidłowym poziomie, który ogranicza destrukcyjny wpływ choroby na naczynia krwionośne oraz cały organizm. Jednak może się zdarzyć, że dopiero metodą prób i błędów dojdziesz wraz ze swoim lekarzem do najlepszego dla Ciebie leku. Pamiętaj, by każde złe samopoczucie zgłaszać specjaliście.

Poniżej wypisaliśmy możliwe skutki uboczne leków na nadciśnienie wymieniane przez American Heart Association.