Zakrzepica — objawy, leczenie i przeciwwskazania

O zakrzepicy zrobiło się głośno podczas pandemii COVID-19, ponieważ stanowi jedno z możliwych powikłań po koronawirusie. Wiele mówiło się też o skutkach ubocznych szczepionek na COVID-19, w tym ryzyku zakrzepicy. Jednak choroba ta dotykała nas już wcześniej – i będzie dotykać, bo jak mówią eksperci, to problem społeczny, gdyż często jest ściśle powiązany z naszym trybem życia. Już w 2011 roku w Polsce mówiło się o 35 000 – 40 000 zgonów z powodu choroby zakrzepowo-zatorowej rocznie. Choroba rozwija się często niezauważona lub… ignorowana. Przeczytaj artykuł i dowiedz się, na co zwracać szczególną uwagę, jeśli podejrzewasz u siebie zakrzepicę!

Co to jest zakrzepica

Zakrzepica to inaczej żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, zwana także zapaleniem żył lub trombozą. Kiedy krew w żyłach staje się zbyt gęsta, mogą powstawać zakrzepy, które zaczynają płynąć wraz z krwią po naczyniach krwionośnych.

Warto zaznaczyć, że tworzenie się zakrzepów to jeden z naturalnych mechanizmów naprawczych, który zachodzi, kiedy dojdzie do naruszenia struktury naczynia krwionośnego. W miejscu uszkodzenia gromadzą się trombocyty (płytki krwi), tworząc czop, blokujący wypływ krwi. Czop ten jest dodatkowo wzmacniany dzięki działaniu specjalnych białek, określanych jako czynniki krzepnięcia. Następnie, kiedy krwawienie zostaje zachowane, czop zostaje rozpuszczony.

Zdarza się jednak, że proces zakrzepowy zostaje nadmiernie aktywowany. Wtedy do powstałego skrzepu dołączają się kolejne płytki krwi i inne cząsteczki, tworząc nieregularne kolumny, które nie rozpuszczają się, lecz odrywają od ściany naczynia.

💬 Czy zakrzepica jest groźna?
Owszem, może być nawet śmiertelna, zwłaszcza kiedy skrzepów jest dużo i zaczynają się gromadzić w jednym z odcinków układu krwionośnego. Kumulacja skrzepów prowadzi do zablokowania naczynia krwionośnego, czyli de facto zatamowania przepływu krwi. Najbardziej niebezpieczna jest sytuacja, w której skrzepy docierają do serca lub płuc. Może wtedy dojść do zatoru płucnego, czyli zablokowania tętnicy płucnej.

W zależności od tego gdzie gromadzą się skrzepy, wyróżniamy różne rodzaje zakrzepicy:

• zakrzepicę żył mózgowych,
• zakrzepicę żył głębokich (w tym przypadku najczęściej spotyka się zakrzepicę kończyn dolnych),
• zakrzepicę żył wątrobowych,
• zakrzepicę żyły wrotnej.

👉 Sprawdź stan swojego układu sercowo-naczyniowego, wykonując badania krwi w swoim domu.

Zakrzepica – objawy

Choroba długo nie daje specyficznych objawów. Nie jest to dobra wiadomość, ponieważ w momencie kiedy zaobserwujemy już objawy charakterystyczne dla zakrzepicy, oznacza to, że choroba jest w zaawansowanym stadium.

Jakie są objawy zakrzepicy?
Najczęściej obserwuje się:

• zaczerwienienie w miejscu gromadzenia się skrzeplin (najczęściej na nogach);
• siniaki;
• obrzęk kończyn;
• ból nóg podczas chodzenia;
• uczucie gorąca w nogach;
• wrażenie stwardnienia żył.

Jeśli zakrzep utknął w okolicy serca i płuc mamy do czynienia z incydentem zatorowo-zakrzepowym. W takiej sytuacji pacjent:

• ma trudności z oddychaniem;
• odczuwa ból w klatce piersiowej, który nasila się przy głębokim wdechu lub kaszlnięciu;
• kaszle i pluje krwią;
• ma przyspieszoną akcję serca.

W przypadku zakrzepicy żył mózgowych najczęstszym objawem są bóle głowy.

Objawami zakrzepicy żył wątrobowych są za to:

• wodobrzusze,
• bóle brzucha,
• obrzęk nóg,
• brak apetytu,
• ogólne osłabienie,
• żółtaczka.

Przy zakrzepicy żyły wrotnej obserwuje się:

• bóle brzucha,
• wzdęcia,
• krwistą biegunkę,
• niedrożność jelit.

W ekstremalnych przypadkach może dojść nawet do martwicy jelit.

Przyczyny zakrzepicy

Istnieją pewne zachowania i czynniki, które podnoszą ryzyko epizodów zatorowo-zakrzepowych. Są to:

• rozległe urazy i uszkodzenia tkanek;
• zabiegi operacyjne, zwłaszcza ortopedyczne;
• długotrwałe unieruchomienie (mowa tu zarówno o pobycie w szpitalu, jak i wielogodzinnej podróży);
• otyłość;
• nałogowe palenie papierosów;
• genetyczne predyspozycje do nadmiernej krzepliwości krwi;
• wiek > 40 lat;
• udar mózgu;
• niewydolność serca;
• nowotwór;
• trombofilia wrodzona lub nabyta;
• występowanie zakrzepicy w wywiadzie rodzinnym;
• duże stężenie estrogenów;
• hormonalna terapia zastępcza, antykoncepcja hormonalna;
• stany zapalne;
• wysoka gorączka;
• odwodnienie;
• sepsa;
• choroby autoimmunologiczne (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, toczeń rumieniowaty, reumatoidalne zapalenie stawów).

Zakrzepica po covidzie

Prof. Piotr Kuna z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi zaznacza, że COVID-19 to nie tylko choroba płuc, ale także naczyń krwionośnych w płucach. U chorych dochodzi do mikro zakrzepów, zwłaszcza w pęcherzykach płucnych. To właśnie powikłania zakrzepowe potęgowały śmiertelność u zakażonych koronawirusem SARS-COV-2.

Dr Piotr Ligocki z Wojskowego Szpitala Klinicznego w Bydgoszczy zwraca uwagę, że COVID-19 może prowadzić do incydentów zakrzepowych także u osób, które łagodnie przechodzą zakażenie i przebywają w izolacji domowej.

Powikłania zatorowo-zakrzepowe COVID-19 są na tyle częste, że większość krajowych i międzynarodowych organizacji medycznych zaleca profilaktyczne stosowanie heparyny (leku zapobiegającego tworzeniu się zakrzepów) w terapii infekcji.

Zakrzepica po covidzie – objawy

• Jednostronny ból nogi (okolic łydki lub uda);
• asymetryczny obrzęk w wyżej wspomnianych obszarach, zwłaszcza po długim siedzeniu lub leżeniu.

Jeśli odczuwasz takie objawy i przechodziłeś niedawno COVID, zgłoś się do szpitala. Możliwe, że Twój stan wymaga pilnej interwencji.

Zakrzepica po szczepieniu na COVID-19

W kontekście pandemii SARS-COV-2 wiele mówiło się o efektach niepożądanych szczepionek na koronawirusa – w szczególności firmy AstraZeneca. Jednak stanowisko Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów jest jasne: szczepionka jest bezpieczna, a zgłaszane niepożądane odczyny poszczepienne są wyjątkowo rzadkie: zdarzają się maksymalnie 10 razy na 1 milion zaszczepionych. Eksperci zauważają, że ryzyko zakrzepicy jest większe po popularnych lekach: heparynie (tzw. małopłytkowość wywołana heparyną) lub doustnych środkach antykoncepcyjnych – odpowiednio 100 i nawet 500 razy wyższe. Jak podkreśla dr Paweł Grzesiowski, nie oznacza to, że mamy bagatelizować działania niepożądane. Warto jednak ocenić proporcje i poznać realny stopień zagrożenia.

Dobrze też zapoznać się z przeciwskazaniami dotyczącymi szczepionki AstraZeneca, którymi są:

• alergia na którykolwiek ze składników preparatu,
• zakrzepica z małopłytkowością,
• epizody zespołu przesiąkania włośniczek.

Po jakim czasie po szczepieniu może wystąpić zakrzepica?

Polskie Towarzystwo Hematologów i Transfuzjologów podaje, że powikłanie po szczepionce na koronawirusa pojawia się po 4 – 20 dniach od podania szczepionki AstraZeneca. Najczęściej obserwuje się je u osób po 55. roku życia.

Zakrzepica po pobraniu krwi

Zakrzepica w ciąży

W ciąży ryzyko zakrzepicy zwiększa się nawet 10-krotnie. Największe ryzyko pojawia się w trakcie porodu i do 6 tygodni po nim. Dlaczego? Organizm przyszłej matki przygotowuje się do narodzin dziecka i zaczyna zagęszczać krew, aby zapobiec jej nadmiernej utraty podczas porodu. Ponadto u wielu ciężarnych obieg krwi w nogach zmniejsza się, ponieważ naczynia krwionośne wokół miednicy są „przygniatane” przez rozwijający się płód.

Najczęstszym objawem zakrzepicy w ciąży lub po porodzie jest puchnięcie nóg i trudności z chodzeniem.

Jeśli zakrzepica zostanie stwierdzona w ciąży, można ją łatwo leczyć w sposób całkowicie bezpieczny dla dziecka. W takim wypadku lekarz zaleca zastrzyki przeciwzakrzepowe z heparyny. Stosuje się je do 6. tygodnia, kiedy ryzyko zakrzepicy maleje.

Jak podaje Brytyjska Służba Zdrowia, na zakrzepicę są szczególnie narażone ciężarne, które:

• mają w historii rodzinnej incydenty zatorowo-zakrzepowe;
• mają więcej niż 35 lat;
• są otyłe;
• przeszły poważną infekcję lub kontuzję, np. złamanie nogi;
• są w ciąży mnogiej;
• przeszły terapię hormonalną;
• będą rodziły przez cesarskie cięcie;
• palą papierosy;
• nie dbają o odpowiednie nawodnienie organizmu.

Badania sugerują, że zakrzepica po cesarce jest 4-krotnie bardziej prawdopodobna niż w przypadku tradycyjnego porodu.

Tabletki antykoncepcyjne a zakrzepica

Doustne preparaty antykoncepcyjne podwyższają ryzyko zakrzepicy nawet 5-krotnie. Największe prawdopodobieństwo choroby istnieje w 1. roku stosowania tej formy zabezpieczenia się przed niechcianą ciążą, szczególnie przez pierwsze 3 miesiące. Zależy to przede wszystkim od ilości estrogenów oraz rodzaju progestyny wykorzystywanej w tabletkach, a także tego, jak długo stosowana jest ta forma antykoncepcji. Uważa się, że środki bazujące wyłącznie na sztucznych zamiennikach hormonów nie podwyższają aż tak ryzyka zakrzepicy, przez co uznawane są za bezpieczniejsze.

Migrena a zakrzepica

Badania wykazały związek pomiędzy migrenami z aurą a ryzykiem zakrzepicy u kobiet. Okazuje się, że jest to drugi, zaraz po wysokim ciśnieniu krwi, czynnik ryzyka odpowiedzialny za ryzyko ataku serca lub udaru mózgu!

Badanie dodatkowe sprawdziło, czy stosowanie przez kobiety cierpiące na migreny hormonalnych środków antykoncepcyjnych dodatkowo potęguje to ryzyko. Wykazano, że kobiety cierpiące na migreny z aurą stosujące doustne środki antykoncepcyjne częściej mierzą się z powikłaniami w postaci zakrzepów żylnych w porównaniu do tych, które dotykały migreny bez aury i również korzystały z tej formy zapobiegania ciąży. Podobna zależność pojawiała się przy porównywaniu grupy kobiet cierpiących na migrenę oraz stosujących antykoncepcyjne środki hormonalne z kobietami nieskarżącymi się na tego typu dolegliwości, stosujących te same metody zabezpieczania się przed ciążą.

Inne przyczyny zakrzepicy

Zakrzepica może być również powikłaniem wielu chorób, np.:

• niewydolności serca,
• przebytych epizodów choroby zakrzepowo-zatorowej,
• chorób serca,
• chorób reumatycznych,
• chorób krwi,
• stanów zapalnych jelit.

Jakie badania na zakrzepicę wykonać?

Najlepiej rozpocząć od samej oceny ryzyka wystąpienia choroby. Lekarz analizuje wtedy historię chorób pacjenta oraz występujące objawy — a następnie zleca odpowiednie badania krwi na zakrzepicę, czyli:

1. Morfologia krwi (pełna) - morfologia krwi przy zakrzepicy jest ważnym badaniem, dostarczającym cennych informacji o potencjalnych przyczynach zaburzeń krzepnięcia oraz ogólnym stanie układu krwiotwórczego.
2. PT (INR), APTT - to testy, które oceniają czas krzepnięcia krwi i mogą pomóc w wykrywaniu zaburzeń krzepnięcia.
3. Fibrynogen - ten test mierzy poziom białka, które jest prekursorem fibryny, jednego z głównych składników skrzepów. Wzrost lub spadek poziomu fibrynogenu może sugerować problemy z krzepnięciem.
4. D-dimery - to fragmenty fibryny, które powstają podczas rozpadu skrzepów. Wysoki poziom D-dimerów może wskazywać na aktywację procesu krzepnięcia i jest często stosowany jako test przesiewowy w diagnostyce zakrzepicy. Niski poziom D-dimerów ma wysoką wartość predykcyjną dla wykluczenia zakrzepicy, choć nie jest specyficzny (może wzrastać w innych stanach zapalnych lub pourazowych).
    
5. Mutacja Leiden czynnika V -  jest to najczęstsza genetyczna przyczyna trombofilii. Mutacja powoduje oporność na aktywowane białko C, co prowadzi do zwiększonego ryzyka zakrzepicy.
    
6. Mutacja genu protrombiny (G20210A) - ta mutacja zwiększa poziom protrombiny, co może prowadzić do zwiększonego ryzyka zakrzepicy.
    
7. Mutacje w genie MTHFR - choć mniej specyficzna dla zakrzepicy, ta mutacja może prowadzić do zwiększonego poziomu homocysteiny, co również wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zakrzepicy.
    
8. Polimorfizm 675 4G/5G w genie PAI-1(SERPINE 1) - badanie na obecność polimorfizmu 4G/5G w genie PAI-1 może być przydatne w ocenie ryzyka zakrzepicy, ale należy podkreślić, że jest to tylko jeden z wielu czynników ryzyka. Wysoki poziom PAI-1 może być związany z wieloma stanami chorobowymi, takimi jak choroba zakrzepowo-zatorowa, zawał serca czy udar, ale również z chorobami metabolicznymi i otyłością.

Wszystkie te badania wykonasz na jednej wizycie specjalisty medycznego w Twoim domu. Wykonaj Pakiet Badań na Zakrzepicę uPacjenta i dbaj o siebie uSiebie!

Pozostałe badania na zakrzepicę to:

1. USG żył głębokich (dopplerowskie) – za pomocą tzw. badania dopplerowskiego obrazuje się przepływ krwi w tętnicach i żyłach, co pozwala ocenić szybkość i kierunek przepływu krwi. USG dopplerowskie trwa maksymalnie pół godziny. Pozwala ono zarejestrować fale, które odbijają się od przepływającej krwi, a następnie wracają do urządzenia, dając obraz tego, co dzieje się w środku żył.
2. Flebografia (wenografia) – po podaniu środka cieniującego (tzw. kontrastu) do żył można za pomocą promieniowania rentgenowskiego ocenić stan naczyń krwionośnych.
3. Angiografia – badanie, podczas którego wprowadza się do żyły środek kontrastowy i za pomocą promieniowania RTG bada układ krwionośny. Przed badaniami z kontrastem konieczne jest wykonanie badanie kreatyniny w krwi.
4. Testy genetyczne – sprawdzenie genetycznych predyspozycji pod kątem zakrzepicy.

Zakrzepica – leczenie

Zakrzepicę leczy angiolog, chirurg naczyniowy lub chirurg ogólny. Jednak po wstępną diagnozę i skierowanie powinieneś udać się do lekarza rodzinnego, który też zleci potrzebne badania.

Jak leczyć zakrzepicę?
Leczenie polega głównie na stosowaniu leków rozpuszczających zakrzepy. Przepisywane leki są dopasowywane indywidualnie pod chorego z uwagi na różną wrażliwość na działanie leków. Najczęściej stosowane są heparyny drobnocząsteczkowe, acenokumarol i warfaryna, a także leki nowej generacji: Xarelto czy Pradaxa.

Ważne, aby w przypadku planowanej operacji odstawić leki na 7 dni przed zabiegiem.

Ile trwa leczenie zakrzepicy?

Rozpuszczanie skrzepów trwa co najmniej 3 miesiące. Ogólny czas terapii zależy od stopnia zaawansowania choroby.

Leki przeciwzakrzepowe bez recepty