Prawidłowo zbilansowane diety roślinne są uznawane za model żywienia o wysokim potencjale prozdrowotnym. Jednocześnie, ze względu na naturalne ograniczenie lub wykluczenie produktów pochodzenia zwierzęcego, wymagają one świadomego monitorowania pod kątem ewentualnych niedoborów niektórych witamin i składników mineralnych.

Pakiet badań dla wegan i wegetarian to kompleksowy zestaw badań laboratoryjnych, który pozwala na ocenę stanu odżywienia organizmu i wczesne wykrycie najczęstszych niedoborów w diecie roślinnej.

W skład pakietu wchodzą:

• Panel w kierunku anemii i oceny gospodarki żelazowej:
• • •
    Morfologia krwi, żelazo i ferrytyna, czyli pełna ocena układu czerwonokrwinkowego. Ferrytyna jest kluczowym badaniem, które odzwierciedla zapasy żelaza w organizmie i pozwala na wczesne wykrycie jego niedoboru, częstego na dietach roślinnych. Warto w ramach badań oznaczyć CRP - białko ostrej fazy, które w połączeniu z morfologią i ferrytyną stanowi podstawę oceny gospodarki żelazowej.
  • •
    Witamina B12. Oznaczenie jej stężenia jest bezwzględnie konieczne u wegan, ponieważ nie występuje ona w produktach roślinnych i musi być suplementowana. Niedobór prowadzi do anemii i nieodwracalnych uszkodzeń neurologicznych.
• Ocena gospodarki mineralnej i zdrowia kości:
• • •
    Witamina D, wapń całkowity, cynk w surowicy, a więc zestaw badań oceniających stan kluczowych składników dla zdrowia kości, odporności oraz kondycji skóry, włosów i paznokci.
• Ocena stanu odżywienia białkowego:
• • •
    Białko całkowite i albumina, czyli wskaźniki pozwalające na ogólną ocenę stanu gospodarki białkowej w organizmie.
• Profil metaboliczny:
• • •
    Glukoza, lipidogram, elektrolity (Na, K), czyli badania pozwalające na ocenę gospodarki wodno-elektrolitowej oraz ogólnego stanu metabolicznego, który na prawidłowo prowadzonej diecie roślinnej jest zazwyczaj korzystny.

Wprowadzenie do swojej rutyny regularnych badań profilaktycznych jest kluczowe dla długoterminowego utrzymania zdrowia na diecie roślinnej. Badania z pakietu warto wykonać:

• Profilaktycznie, raz w roku, jako podstawowy element świadomej dbałości o zdrowie na diecie wegańskiej lub wegetariańskiej.
• Przed planowanym przejściem na dietę roślinną, w celu oceny wyjściowego stanu organizmu i zidentyfikowania ewentualnych niedoborów, które należy wyrównać.
• Po około 3-6 miesiącach od zmiany sposobu żywienia, aby sprawdzić, jak organizm zaadaptował się do nowej diety.
• W przypadku występowania objawów mogących sugerować niedobory, jak przewlekłe zmęczenie, osłabienie, problemy z koncentracją, bladość skóry, zajady w kącikach ust, wypadanie włosów, łamliwość paznokci, częste infekcje.
• W okresach zwiększonego zapotrzebowania na składniki odżywcze, a więc u osób aktywnych fizycznie, kobiet planujących ciążę, w ciąży i karmiących piersią.

Pakiet jest rekomendowany wszystkim osobom, które wykluczyły lub znacząco ograniczyły produkty pochodzenia zwierzęcego w swojej diecie. Badania polecamy:

• Osobom na diecie wegańskiej, dla których regularne monitorowanie stężenia witaminy B12 i ferrytyny jest absolutnie kluczowe.
• Osobom na diecie wegetariańskiej, w celu kontroli gospodarki żelazowej oraz stężeń witamin i minerałów, których biodostępność z produktów roślinnych może być niższa.
• Osobom planującym przejście na dietę roślinną, jako odpowiedzialny pierwszy krok.
• Weganom i wegetarianom aktywnie uprawiającym sport.
• Kobietom w wieku prokreacyjnym na dietach roślinnych, ze względu na zwiększone ryzyko anemii.

Regularna kontrola parametrów laboratoryjnych jest kluczowym elementem świadomego i zdrowego prowadzenia diety roślinnej, pozwalającym na bieżąco dostosowywać ją do potrzeb organizmu.

• Profilaktycznie zaleca się wykonywanie pełnego pakietu raz w roku.
• Stężenie witaminy B12 i ferrytyny warto monitorować częściej, np. co 3-6 miesięcy, w zależności od wyników wyjściowych i stosowanej suplementacji.
• Po zmianie diety pierwsze badanie kontrolne warto wykonać po około 3-6 miesiącach od wprowadzenia zmian w żywieniu.

Prawidłowe przygotowanie do badania jest kluczowe dla uzyskania wiarygodnych wyników, które będą stanowiły rzetelną podstawę do oceny wpływu diety na nasz organizm.

• Badanie należy wykonać w godzinach porannych, pomiędzy 7:00 a 10:00.
• Zaleca się pobranie krwi na czczo (po około 8-12 godzinach od ostatniego posiłku). W tym czasie nie wolno jeść, pić niczego poza niegazowaną wodą, palić papierosów ani żuć gumy.
• Rano przed badaniem wypij szklankę niegazowanej wody.
• Należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych suplementach diety (szczególnie o preparatach żelaza, witaminy B12, cynku).
• W dniu poprzedzającym badanie należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz spożywania alkoholu.

Na wyniki badań może wpływać szereg czynników związanych ze stylem życia i stanem zdrowia, które należy uwzględnić podczas interpretacji.

• Czynniki fizjologiczne:
• • •
    Faza cyklu miesiączkowego u kobiet (może wpływać na stężenie żelaza), ciąża, laktacja.
• Czynnik dietetyczny:
• • •
    Aktualnie stosowana dieta.
• Czynniki patologiczne:
• • •
    Stany zapalne i ostre infekcje (mogą fałszywie podwyższać stężenie ferrytyny), choroby przewodu pokarmowego (mogą upośledzać wchłanianie), choroby nerek i wątroby.
• Czynniki farmakologiczne:
• • •
    Przyjmowane leki (np. hormonalne, inhibitory pompy protonowej), rodzaj i dawki przyjmowanych suplementów.

Wyniki poszczególnych badań w pakiecie dostarczają cennych informacji na temat potencjalnych niedoborów i obszarów diety, które mogą wymagać modyfikacji lub uzupełnienia.

• Obniżone stężenie witaminy B12 jest bezwzględnym wskazaniem do rozpoczęcia lub modyfikacji suplementacji. Długotrwały niedobór prowadzi do nieodwracalnych powikłań neurologicznych oraz anemii megaloblastycznej.
• Niskie stężenie ferrytyny wskazuje na wyczerpanie zapasów żelaza i jest pierwszym, alarmującym sygnałem ryzyka rozwoju niedokrwistości, której objawami są m.in. zmęczenie, osłabienie i wypadanie włosów.
• Niedobór witaminy D jest zjawiskiem powszechnym w naszej szerokości geograficznej, a jego skutki to m.in. zwiększone ryzyko osteoporozy, osłabienie odporności i negatywny wpływ na nastrój.
• Obniżone stężenia cynku i wapnia mogą wskazywać na niedostateczną podaż lub zaburzone wchłanianie tych pierwiastków, co może negatywnie wpływać na kondycję skóry, włosów, paznokci, układ odpornościowy i kostny.
• Wyniki poniżej zakresu referencyjnego białka całkowitego i albuminy mogą sugerować niedostateczną podaż białka w diecie lub problemy z jego wchłanianiem/produkcją.
• Parametry lipidogramu i glukozy pozwalają na kompleksową ocenę stanu metabolicznego. Prawidłowo zbilansowane diety roślinne często wiążą się z korzystnym profilem lipidowym.