Hipoglikemia – objawy, przyczyny, leczenie
Choroby

Hipoglikemia – objawy, przyczyny, leczenie

Według lekarza Ryszarda Piekarskiego, specjalisty diabetologa, z hipoglikemią (niedocukrzeniem) zmaga się 70% cukrzyków. NFZ podaje, że w 2021 roku na cukrzycę chorowało 3 miliony osób. Oznacza to, że niedocukrzenie dotyczy ponad 2 milionów Polaków! Jednak liczby te nie dają pełnego obrazu choroby. Sporo osób, które nie są diabetykami, również zmaga się z niedocukrzeniem po posiłku. Nieleczona hipoglikemia może stanowić zagrożenie nie tylko dla zdrowia, ale i życia chorego.

Z artykułu dowiesz się:

  • co to jest hipoglikemia;
  • jakie są objawy hipoglikemii;
  • jakie są przyczyny hipoglikemii;
  • kiedy mówimy o hipoglikemii bez cukrzycy;
  • jak leczyć niedocukrzenie;
  • jakie badania warto wykonać;
  • jak udzielić pierwszej pomocy choremu;
  • jaką dietę stosować.

Co to jest hipoglikemia?

Hipoglikemia to stan, w którym poziom glukozy we krwi spada poniżej określonego poziomu. Przyjmuje się, że niedocukrzenie ma miejsce, kiedy stężenie glukozy spada poniżej 70 mg/dl (<3,9 mmol/L). W przypadku stężenia glukozy poniżej 54 mg/dl mówimy o klinicznie istotnej hipoglikemii, a poniżej 40 mg/dl – ciężkiej hipoglikemii. O niedocukrzeniu mówimy też w przypadku, kiedy poziom glukozy we krwi jest prawidłowy, ale nastąpił jego nagły spadek, co ma miejsce na hipoglikemii reaktywnej (poposiłkowej).

Hipoglikemia normy

Stopień hipoglikemii

Stężenie glukozy we krwi

I. Lekka hipoglikemia

≤ 70 mg/dl (≤ 3,9 mmol/L)

II. Klinicznie istotna hipoglikemia

≤ 54 mg/dl (≤ 3,0 mmol/L)

III. Ciężka hipoglikemia

≤ 40 mg/dl (≤ 2,2 mmol/L)

Objawy hipoglikemii

Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Diabetologicznego każdy człowiek inaczej reaguje na niski poziom glukozy we krwi. U niektórych już niewielki spadek glukozy wywoła objawy, a u innych dopiero znaczna zmiana stężenia.

Objawy hipoglikemii:

  • wilczy głód,
  • osłabienie,
  • blada skóra,
  • niepokój,
  • zimne poty,
  • drżenie rąk,
  • kołatanie serca (tachykardia),
  • zawroty głowy,
  • powiększenie źrenic,
  • nudności i wymioty.

Oprócz ww. objawów hipoglikemii (somatycznych) również mogą wystąpić objawy ośrodkowe związane z niskim poziomem glukozy w mózgu:

  • zaburzenia pamięci;
  • zaburzenia koncentracji;
  • bełkotliwa mowa;
  • problem z utrzymaniem równowagi;
  • zaburzenia zachowania – agresja, nadmierna wesołość;
  • podwójne widzenie;
  • senność;
  • zaburzenie świadomości.

Jeśli po wystąpieniu objawów hipoglikemii nie podejmiemy natychmiastowych działań, aby podnieść poziom glukozy we krwi, chory może stracić przytomność. Jak udzielić pierwszej pomocy osobie, u której nastąpił gwałtowny spadek cukru we krwi, dowiesz się w dalszej części artykułu w sekcji pierwsza pomoc w hipoglikemii

Rodzaje hipoglikemii

Hipoglikemia reaktywna (poposiłkowa, bez cukrzycy)

Po zjedzeniu posiłku wzrasta poziom glukozy we krwi. Wtedy trzustka zaczyna wydzielać więcej insuliny, aby przywrócić poziom cukru do optymalnego poziomu. W przypadku hipoglikemii reaktywnej insulina wytwarzana jest w nadmiarze, co powoduje zbyt szybki spadek stężenia glukozy.

Hipoglikemia poposiłkowa, wbrew swojej nazwie, najczęściej występuje od 2 do 5 godzin po posiłku. Objawy hipoglikemii reaktywnej są takie same jak w przypadku „zwykłej” hipoglikemii towarzyszącej osobom chorującym na cukrzycę. Hipoglikemii reaktywnej mogą sprzyjać: przewlekły stres, nieregularne spożywanie posiłków oraz dieta bogata w węglowodany oczyszczone.

Dieta w hipoglikemii

Według specjalistów podstawą diety w hipoglikemii powinny być węglowodany złożone oraz pełnowartościowe białko. Również bardzo ważne jest regularne spożywanie posiłków. W przypadku niedocukrzenia zdecydowanie lepiej jest zjeść 5 mniejszych posiłków w ciągu dnia niż 3 duże. Jedzenie o stałych porach, w równych odstępach czasu zapobiega wahaniom stężenia glukozy i zmniejsza ryzyko hipoglikemii.

Jeśli cierpisz na hipoglikemię reaktywną, jedz takie produkty jak:

  • pełnoziarniste produkty np.: kasza, nasiona roślin strączkowych, ciemny makaron, dziki lub brązowy ryż, owies – ze względu na węglowodany złożone, które powoli uwalniają cukier;
  • świeże warzywa i owoce ­– ze względu na błonnik, który spowalnia uwalnianie cukru do krwiobiegu;
  • chude mięso (indyk, kurczak), ryby, jaja, chudy nabiał – ze względu na źródło pełnowartościowego białka;
  • orzechy, nasiona, pestki i awokado – ze względu na zawartość zdrowych tłuszczów omega.

Unikaj:

  • słodyczy,
  • słodkich napojów,
  • wyrobów cukierniczych,
  • słodzonego nabiału,
  • alkoholu,

ponieważ produkty z wysoką zawartością cukrów prostych powodują nagły wzrost stężenia glukozy we krwi, następnie jego szybki spadek.

Czy hipoglikemia reaktywna jest niebezpieczna?

Każdy znaczny i szybki spadek stężenia glukozy we krwi stanowi zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia chorego. Jeśli Ty lub ktoś z Twoich bliskich zmaga się z hipoglikemią, powinieneś wiedzieć, jak radzić sobie w takiej sytuacji (zobacz pierwsza pomoc w hipoglikemii).

Hipoglikemia nocna

Hipoglikemia, która pojawia się w nocy, jest szczególnie niebezpieczna. W ciągu dnia znacznie łatwiej zaobserwować objawy niedocukrzenia i podjąć właściwe działania. Natomiast hipoglikemię w nocy można… po prostu przespać. Pewnie myślisz sobie: „super, tym lepiej, nie będą mi dokuczały nieprzyjemne objawy”. Nie do końca. Jeśli dojdzie do ciężkiej hipoglikemii, ta może się skończyć śpiączką, a nawet śmiercią.

Znaczny spadek stężenia glukozy w nocy może wywołać koszmary senne. Jeśli się przebudzisz, możesz dodatkowo odczuwać takie objawy jak: zimne poty, kołatanie serca, ból głowy, bezsenność mimo zmęczenia z jednoczesnym pobudzeniem.

Na wystąpienie hipoglikemii w nocy ma wpływ wiele czynników. Jeśli wieczorem wypiliśmy dużo alkoholu, intensywnie ćwiczyliśmy, nie zjedliśmy kolacji lub przyjęliśmy zbyt dużą dawkę insuliny – wtedy znacznie łatwiej o nocne niedocukrzenie. Jeśli zmagasz się z nocną hipoglikemią, stosuj się do zaleceń lekarza i ogólnych zdrowotnych zaleceń w hipoglikemii. Dodatkowo przed snem możesz mierzyć poziom cukru we krwi.

Hipoglikemia w ciąży

W czasie ciąży poziom insuliny wzrasta, przez co obniża się poziom glukozy. Jest to normalna zmiana fizjologiczna – dzięki temu rozwijające się dziecko ma zapewniony stały dostęp do składników odżywczych. Jednak każdy organizm jest inny i inaczej reaguje na niższe stężenie cukru. Jeśli przyszła mama dodatkowo nie odżywia się zdrowo, robi za duże przerwy między posiłkami, pracuje fizycznie lub jest zestresowana – poziom glukozy we krwi może jeszcze bardziej się obniżyć. Wtedy mówimy o hipoglikemii ciążowej.

Niedocukrzenie w ciąży częściej dotyczy kobiet, które wcześniej chorowały na cukrzycę lub kobiet, u których rozwinęła się cukrzyca ciążowa (a wcześniej nie chorowały). Zmiana stylu życia i stosowanie odpowiedniej diety są podstawą leczenia cukrzycy. Jednak nie zawsze przynosi zadowalające efekty – w takim przypadku konieczne jest włączenie insuliny. 

Hipoglikemia w ciąży ma niekorzystny wpływ na zdrowie matki i dziecka – szczególnie jeśli utrzymuje się przez długi czas. Niedocukrzenie zwiększa ryzyko wad wrodzonych u płodu (np. małogłowia) oraz hipotrofii, czyli zbyt niskiej masy urodzeniowej. U kobiet, które wcześniej nie miały problemów z gospodarką cukrową, hipoglikemia w ciąży może prowadzić do rozwoju insulinooporności, a w konsekwencji cukrzycy. Niezmiernie rzadko u ciężarnych rozwija się ciężka postać niedocukrzenia, która może prowadzić do śpiączki, a nawet śmierci.

Hipoglikemia w ciąży jest niebezpieczna, ponieważ w większości przypadków przebiega bezobjawowo – ale spokojnie, nie panikuj! Kobiety ciężarne poddawane są regularnym badaniom krwi. Jeśli spodziewasz się dziecka, ginekolog już podczas pierwszej wizyty zleci podstawowe badania krwi, w tym oznaczenie poziomu glukozy. Jeśli wynik jest prawidłowy, kolejne badanie glikemii na czczo, a także krzywej cukrowej czeka Cię w drugim trymestrze. Natomiast jeśli lekarz już na początku zauważy jakiekolwiek nieprawidłowości, wdroży odpowiednie leczenie i będzie zlecał częstsze badania.

ciąża
ciąża

Zadbaj o siebie w ciąży

Zrób przegląd swojego zdrowia i to bez wychodzenia z domu! Zamów domowe badanie krwi a wyniki odbierz online.

Hipoglikemia u dzieci

Hipoglikemia u dzieci objawia się tak samo jak u osób dorosłych. U każdego dziecka symptomy mogą się nieco różnić, w zależności od indywidualnej tolerancji organizmu na niski poziom glukozy we krwi. U dzieci do hipoglikemii najczęściej dochodzi po intensywnym wysiłku fizycznym i/lub pominięciu posiłku. Niedocukrzenie może wystąpić na przykład u dziecka, które poszło do szkoły bez śniadania i brało udział w zajęciach wychowania fizycznego. Dlatego od najmłodszych lat warto uczyć dzieci zasad zdrowego stylu życia. Rozmawiać z nimi, jak ważna jest zbilansowana dieta i regularne spożywanie posiłków.

Niedocukrzenie może też wystąpić u dzieci chorujących na cukrzycę. Jeśli dziecko leczone jest insuliną, a jej dawka nie jest odpowiednio dobrana lub dozowana, również może dojść do obniżenia stężenia glukozy we krwi.

W przypadku hipoglikemii u dzieci ważne jest podjęcie szybkich działań dostosowanych do stopnia niedocukrzenia. 

Hipoglikemia u noworodka

O hipoglikemii u noworodka mówimy w przypadku, kiedy poziom glukozy we krwi jest niższy niż 45 mg/ml. Niedocukrzenie u tak małych dzieci może być spowodowane wieloma czynnikami zewnętrznymi i wewnętrznymi.

Przyczyny hipoglikemii u noworodka:

  • cukrzyca u matki,
  • niedostateczna ilość lub kaloryczność posiłków,
  • zwiększone zapotrzebowanie kaloryczne z powodu stresu, zimna, niedotlenienia, infekcji bakteryjnej lub wirusowej,
  • zaburzenia endokrynologiczne,
  • genetyczne choroby metaboliczne,
  • erytroblastoza (choroba hemolityczna noworodków).

Objawy hipoglikemii u noworodka nie są specyficzne i tak naprawdę niedocukrzenie można stwierdzić wyłącznie na podstawie oznaczenia poziomu glukozy w krwi. Objawy takie jak: nadmierna senność, wymioty, trudności w karmieniu, zimna skóra, problemy z oddychaniem (w tym bezdech), zasinienie dłoni, stóp, palców, uszu i nosa powinny być sygnałem do natychmiastowej konsultacji lekarskiej.

Przyczyny hipoglikemii

Hipoglikemia najczęściej występuje u diabetyków, ale może być też objawem wielu innych chorób. Niski poziom glukozy może również wystąpić po znacznym wysiłku fizycznym, w wyniku stresu czy nadużywania alkoholu.

Przyczyny hipoglikemii:

  • Cukrzyca – nadmiar insuliny spowodowany przedawkowaniem, nieodpowiednio dobraną dawką, zwiększonym wchłanianiem w miejscu wkłucia, nieprawidłową techniką iniekcji. Nie wiesz, jaki masz poziom insuliny we krwi? Zamów pobranie krwi do domu;
  • zaburzona gospodarka glukozowo-insulinowa (insulina jest inaczej wchłaniana w zależności od warunków, np. w upalne dni szybciej przenika do krwi, a po schudnięciu i na wczesnym etapie ciąży organizm potrzebuje mniejszej ilości insuliny);
  • choroby wątroby – sprawdź, czy Twoja wątroba jest zdrowa;
  • niedożywienie;
  • zbyt długie przerwy między posiłkami;
  • intensywny wysiłek fizyczny (zwiększone zużycie glukozy);
  • stres – sprawdź, jak wpływa na Twoje zdrowie;
  • nadużywanie alkoholu;
  • częste biegunki (głównie u dzieci).

Hipoglikemia może być także jednym z objawów niektórych chorób:

  • nadczynność tarczycy,
  • niedoczynność przysadki,
  • niewydolność wątroby,
  • niewydolność nerek,
  • choroby związane z niewydolnością nadnerczy,
  • nowotwór trzustki,
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Hipoglikemia – jakie badania wykonać?

Jeśli podejrzewasz u siebie hipoglikemię, w pierwszej kolejności skonsultuj się z lekarzem. Specjalista przeprowadzi z Tobą szczegółowy wywiad lekarski. Jeśli występujące objawy wskazują na niedocukrzenie, najczęściej przeprowadza się diagnostykę w kierunku cukrzycy. Oznacza się: 

glukoza
glukoza

Sprawdź poziom glukozy

Oznaczenie stężenia glukozy we krwi na czczo jest podstawowym parametrem w diagnostyce hipoglikemii.

Leczenie hipoglikemii

Leczenie hipoglikemii obejmuje działania podjęte w odpowiedzi na spadek poziomu glukozy we krwi oraz profilaktykę, czyli działania mające na celu zminimalizowanie ryzyka wystąpienia niedocukrzenia. Przy lekkiej hipoglikemii najczęściej możemy pomóc sobie sami (patrz niżej). W przypadku ciężkiej hipoglikemii sposób postępowania zależy od kondycji chorego. Jeśli niedocukrzenie jest objawem jakiejś choroby, to konieczne jest wdrożenie odpowiedniego leczenia. 

Pierwsza pomoc w hipoglikemii

Schemat pierwszej pomocy w hipoglikemii:

Postępowanie doraźne u przytomnego chorego (wypróbuj, jeśli czujesz się źle):

  1. Przyjmij 10-20 g glukozy. Taką ilość cukru znajdziesz np. w szklance soku owocowego, w słodkiej herbacie, bananie.
  2. Po 15 minutach zmierz poziom cukru we krwi. Jeśli wartość nadal jest niska, powtórz czynność z punktu 1. Jeśli glikemia jest w normie, zjedz posiłek złożony z węglowodanów złożonych, aby zapobiec ponownej hipoglikemii. Powtórz pomiar po 60 minutach.
  3. W dalszym ciągu regularnie monitoruj poziom cukru we krwi i przestrzegaj zaleceń lekarza. W razie jakichkolwiek wątpliwości skonsultuj się ze specjalistą.

Postępowanie doraźne u nieprzytomnego chorego (lub z zaburzeniami świadomości):

  1. W pierwszej kolejności wezwij karetkę. Jeśli chory ma przy sobie zastrzyk z glukagonu, zaaplikuj go w ramię lub udo.
  2. Jeśli jest kontakt z pacjentem, dalej postępuj tak jak w przypadku przytomnego chorego i czekaj na przyjazd karetki.
  3. Jeśli pacjent nadal jest nieprzytomny, czekaj na przyjazd pogotowia.
  4. Pamiętaj, aby u nieprzytomnego chorego sprawdzić oddech. Jeśli doszło do zatrzymania pracy serca, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową i kontynuuj ją do przyjazdu karetki.

Profilaktyka hipoglikemii obejmuje:

  • edukację pacjenta i osób z bliskiego otoczenia na temat niedocukrzenia,
  • naukę samodzielnego oznaczania poziomu glukozy we krwi za pomocą glukometru,
  • znajomość zasad pierwszej pomocy w przypadku lekkiej i ciężkiej hipoglikemii,
  • nabycie umiejętności wstrzykiwania glukagonu,
  • stosowanie odpowiedniej diety, regularne spożywanie posiłków,
  • unikanie zbyt intensywnej aktywności fizycznej lub odpowiednie przygotowanie do nadmiernego wysiłku,
  • unikanie spożywania alkoholu,
  • opiekę diabetologa i regularne wykonywanie badań.
Bio photo
Autor wpisu
Agnieszka Konieczna

Absolwentka biotechnologii na Politechnice Wrocławskiej i studiów podyplomowych z content marketingu na Uniwersytecie Humanistycznospołecznym. Interesuje ją wszystko, co związane ze zdrowym stylem życia i psychologią. Autorka tekstów o tematyce medycznej i well-beingowej.

Pokaż więcej

Bio photo
Konsultacja merytoryczna
mgr farm. Zofia Winczewska

Farmaceutka, w trakcie doktoratu na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym. Szkoleniowiec, edukatorka i popularyzatorka wiedzy związanej z medycyną prewencyjną oraz suplementacją spersonalizowaną w oparciu o EBM. Głównym obszarem moich zainteresowań jest wpływ niedoborów pokarmowych na rozwój chorób przewlekłych. Moim marzeniem jest stworzenie kompleksowego systemu prewencji zdrowotnej w oparciu o fachową wiedzę.

Pokaż więcej

our-process-widget-default-icon
Zbadaj odporność w swoim domu
  • Zamów badania online

    Podaj datę, która Ci pasuje. O wyznaczonej porze przyjedzie do Ciebie specjalista, który pobierze krew.

  • Bądź w domu i wykonaj badanie

    Badania zajmują raptem kwadrans. W tym czasie zadbamy o komofort, bezpiczene pobranie i odpowiemy na pytania. Zamiast stać w kolejce, będziesz siedzieć w ulubionym fotelu!

  • Pobierz wyniki online

    W tramwaju czy w pracy, wyniki odbierasz online, już na drugi dzień. Jeżeli masz problem z zrozumieniem wyników, pomożemy.

Podobne artykuły

Cukrzyca — objawy, leczenie, dieta
Cukrzyca — objawy, leczenie, dieta
Jak rozpoznać cukrzycę? Przyczyny, objawy i badania w kierunku tej choroby. Sprawdź, jak powinien zadbać o siebie diabetyk
Co to jest insulinooporność? Objawy, dieta, badania
Co to jest insulinooporność? Objawy, dieta, badania
Czym jest insulinooporność? Przeczytaj artykuł i poznaj objawy, przyczyny oraz badania na insulinooporność! 🍽️
Dieta dla cukrzyka - zalecenia i przykładowe jadłospisy
Dieta dla cukrzyka - zalecenia i przykładowe jadłospisy
Szukasz kompendium na temat diety cukrzycowej? Przeczytaj o zaleceniach, pobierz tabelę IG i korzystaj z jadłospisów
Miażdżyca: objawy. Czy można ją cofnąć?
Miażdżyca: objawy. Czy można ją cofnąć?
Poznaj mechanizm powstawania miażdżycy i dowiedz się jak cofnąć miażdżycę oraz do czego może prowadzić choroba.

© 2022 uPacjenta