Czy badania na nerki z krwi trzeba robić na czczo?

Tak, zaleca się pobranie krwi na czczo – co najmniej 8-10 godzin od ostatniego posiłku. Dotyczy to zwłaszcza pakietów rozszerzonych, gdzie oznacza się też glukozę i lipidy. Wodę można pić bez ograniczeń. Intensywny wysiłek fizyczny dzień przed badaniem warto odpuścić, bo może przejściowo podwyższyć stężenie kreatyniny.

Co to jest eGFR i dlaczego jest ważniejszy od kreatyniny?

eGFR to szacunkowy współczynnik filtracji kłębuszkowej – obliczany automatycznie przez laboratorium na podstawie kreatyniny, wieku i płci. Jest dokładniejszy niż sama kreatynina, bo uwzględnia indywidualne różnice między pacjentami. Wynik eGFR pojawia się na sprawozdaniu razem z kreatyniną bez dodatkowego kosztu.

Czym różni się cystatyna C od kreatyniny?

Cystatyna C nie zależy od masy mięśniowej, płci ani diety – dlatego wykrywa wczesne uszkodzenie nerek szybciej i dokładniej niż kreatynina. Jest szczególnie przydatna u starszych osób z małą masą mięśniową, u kobiet w ciąży i u dzieci, u których kreatynina może fałszywie wskazywać prawidłową funkcję nerek.

Czy podwyższona kreatynina zawsze oznacza chorobę nerek?

Nie zawsze. Kreatynina może być przejściowo podwyższona po intensywnym treningu, przy odwodnieniu lub diecie bogatej w mięso. Jednorazowy wynik graniczny wymaga powtórzenia po kilku tygodniach. Dopiero utrzymujące się podwyższenie – zwłaszcza razem z obniżonym eGFR i nieprawidłowym wynikiem moczu – kieruje lekarza na diagnozę nerkową.

Jakie objawy powinny skłonić do sprawdzenia nerek?

Choroby nerek często nie bolą i nie dają wyraźnych objawów we wczesnym stadium. Warto zbadać nerki przy: pienieniu się lub zabarwieniu moczu na czerwono, obrzękach wokół kostek i oczu, częstym lub bolesnym oddawaniu moczu, przewlekłym zmęczeniu i pogorszeniu apetytu – szczególnie jeśli masz nadciśnienie, cukrzycę lub otyłość.

Czy przy nadciśnieniu tętniczym trzeba regularnie badać nerki?

Tak. Nadciśnienie jest jedną z głównych przyczyn przewlekłej choroby nerek, a jednocześnie uszkodzone nerki same powodują nadciśnienie. Osoby z nadciśnieniem powinny regularnie oznaczać kreatyninę, eGFR i elektrolity – szczególnie potas, bo leki na nadciśnienie (ACEI, sartany, moczopędne) wpływają na jego stężenie.

Ile kosztuje pakiet badań na nerki i co wchodzi w jego skład?

Pakiet badań na nerki w uPacjenta kosztuje od 219 zł i obejmuje: kreatyninę, cystatynę C, mocznik, kwas moczowy, elektrolity (sód, potas, wapń, fosfor), białko całkowite, morfologię krwi oraz badanie ogólne moczu. Pobranie krwi i moczu odbywa się podczas jednej wizyty medyka w domu.

Badania na nerki z krwi – co warto sprawdzić?

Diagnosta laboratoryjny z wieloletnim doświadczeniem pracy w laboratoriach diagnostycznych, specjalista laboratoryjnej transfuzjologii medycznej, absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Jest członkiem PTHiT oraz PTDL. W pracy łączy rzetelną wiedzę medyczną z interdyscyplinarnym spojrzeniem na zdrowie pacjenta. Aktywnie promuje świadomy i zdrowy styl życia.

Podstawowe badania krwi oceniające pracę nerek to: kreatynina z wyliczonym eGFR, cystatyna C, mocznik, kwas moczowy oraz elektrolity (sód, potas) i badania oceniające gospodarkę wapniowo-fosforanową (wapń, fosfor). Razem z badaniem ogólnym moczu tworzą tzw. panel nerkowy – zestaw, który pozwala wykryć zaburzenia filtracji, problemy z gospodarką elektrolitową i wczesne uszkodzenie nerek, często zanim pojawią się jakiekolwiek objawy.

Co oceniają badania nerek z krwi?

Nerki filtrują krew non-stop – przez całą dobę przepuszczają przez siebie kilkaset litrów krwi i usuwają z niej produkty przemiany materii, nadmiar elektrolitów i wodę. Gdy ten mechanizm słabnie, we krwi zaczynają się gromadzić substancje, które powinny trafić do moczu. Właśnie te substancje mierzymy w panelu nerkowym.

Badania krwi na nerki nie diagnozują samodzielnie konkretnej choroby – pomagają w diagnostyce, kierując lekarza na właściwy trop. Lekarz zestawia wyniki z objawami, historią chorób i wynikiem badania ogólnego moczu.

Poniżej tabela z najważniejszymi parametrami:

Kreatynina – podstawowy wskaźnik filtracji

Kreatynina to produkt rozpadu kreatyny w mięśniach. Zdrowe nerki wydalają ją z moczem w stałym tempie – dlatego jej stężenie we krwi jest względnie stabilne u danej osoby. Gdy nerki słabiej filtrują, kreatynina zaczyna się kumulować we krwi.

Oznaczanie stężenia kreatyniny w surowicy to najczęściej wykonywane badanie do oceny czynności nerek. Wynik podwyższony może wskazywać na ostre lub przewlekłe zaburzenie filtracji – ale trzeba go zawsze odczytywać w kontekście płci, wieku i masy ciała pacjenta. Mężczyźni mają fizjologicznie wyższe stężenie kreatyniny niż kobiety, ponieważ mają więcej masy mięśniowej.

Zakres referencyjny dla kreatyniny wg. "Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej" B.Solnica, A.Dembińska-Kieć, J.W.Naskalski.

Kreatynina 0,5-2,1 g/24godz (4,8-19 mmol/24godz)

eGFR – dokładniejsza miara niż kreatynina

eGFR (ang. estimated Glomerular Filtration Rate) to szacunkowy współczynnik filtracji kłębuszkowej. Laboratoria obliczają go automatycznie na podstawie stężenia kreatyniny, uwzględniając wiek i płeć pacjenta. Wynik pojawia się na sprawozdaniu razem z kreatyniną, bez dodatkowego kosztu.

eGFR jest dokładniejszą miarą niż sama kreatynina, bo uwzględnia indywidualne różnice między pacjentami. Im niższy eGFR, tym gorzej pracują nerki. Na podstawie eGFR lekarze klasyfikują przewlekłą chorobę nerek na stadia G1-G5.

Zakresy referencyjne dla kreatyniny wg. "Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej" B.Solnica, A.Dembińska-Kieć, J.W.Naskalski.

Kobiety 75-115 ml/min/1,73 m²

Mężczyźni 85-125 ml/min/1,73 m²

Cystatyna C – czuły marker uszkodzenia nerek

Cystatyna C to białko produkowane stale przez wszystkie komórki organizmu i filtrowane wyłącznie przez nerki. Dlatego jej stężenie we krwi zależy niemal wyłącznie od sprawności filtracji kłębuszkowej – w odróżnieniu od kreatyniny nie zależy od masy mięśniowej, płci ani diety.

To sprawia, że cystatyna C wykrywa wczesne uszkodzenie nerek szybciej niż kreatynina. Przydaje się szczególnie u pacjentów, u których wynik kreatyniny może być mylący: u osób starszych z małą masą mięśniową, u kobiet w ciąży i u dzieci.

Mocznik i kwas moczowy – produkty przemiany materii

Mocznik

Mocznik powstaje w wyniku rozkładu białek – zarówno dostarczanych z pożywienia, jak i tych z własnych tkanek. Nerki wydalają go z moczem. Podwyższone stężenie mocznika we krwi może sygnalizować pogorszoną czynność nerek, ale zależy też od diety: dieta bogata w mięso i nabiał przejściowo podwyższa mocznik nawet u zdrowej osoby. Dlatego badanie mocznika zawsze zestawia się z wynikiem kreatyniny – jednoczesne podwyższenie obu parametrów mocniej sugeruje problem z nerkami.

Zakres referencyjny dla mocznika wg. "Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej" B.Solnica, A.Dembińska-Kieć, J.W.Naskalski.

Mocznik 15-40 mg/dl (2,5-6,7 mmol/l).

Kwas moczowy

Kwas moczowy powstaje podczas metabolizmu puryn (substancji obecnych m.in. w czerwonym mięsie, podrobach i alkoholu) i w większości jest wydalany przez nerki. Wysokie stężenie kwasu moczowego we krwi zwiększa ryzyko dny moczanowej – odkładania się kryształków moczanów w stawach – oraz kamicy nerkowej.

Zakresy referencyjne kwasu moczowego wg. "Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej" B.Solnica, A.Dembińska-Kieć, J.W.Naskalski.

Kwas moczowy u kobiet 2,3-6,6 mg/dl (137-393 μmol/l).

Kwas moczowy u mężczyzn 3,6-8,5 mg/dl (214-506 μmol/l).

Elektrolity, białko i morfologia – uzupełnienie panelu

Nerki odpowiadają za równowagę elektrolitową całego organizmu. Przy ich dysfunkcji pierwsze zmiany widać w stężeniu potasu i sodu – a obie te nieprawidłowości mogą mieć poważne konsekwencje: hiperkaliemia (nadmiar potasu) zagraża rytmowi serca, hiponatremia (niedobór sodu) może powodować zaburzenia neurologiczne.

Wapń i fosfor są ważne szczególnie przy przewlekłej chorobie nerek – ich gospodarka zaburza się wraz z postępującym uszkodzeniem nerek i ma wpływ na gęstość kości.

Białko całkowite w surowicy uzupełnia obraz – nerki tracące selektywność filtracji mogą "przepuszczać" białka do moczu, co obniża ich stężenie we krwi.

Morfologia krwi z kolei pomaga wykryć niedokrwistość nerkopochodną – nerki produkują erytropoetynę, hormon niezbędny do wytwarzania czerwonych krwinek. Przy przewlekłej chorobie nerek produkcja erytropoetyny spada.

Kto powinien badać nerki regularnie?

Choroby nerek przez długi czas nie dają wyraźnych objawów – to jeden z powodów, dla których są diagnozowane późno. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca regularne monitorowanie funkcji nerek u wszystkich pacjentów z cukrzycą, bo nefropatia cukrzycowa jest jednym z najczęstszych powikłań tej choroby.

Badania nerek z krwi powinny wykonywać regularnie osoby z:

cukrzycą typu 1 i 2 – nefropatia cukrzycowa to jedno z najczęstszych powikłań
nadciśnieniem tętniczym – nerki są zarówno ofiarą, jak i przyczyną nadciśnienia
nawracającymi zakażeniami układu moczowego
kamicą nerkową w wywiadzie
chorobami autoimmunologicznymi (toczeń, zapalenie naczyń)
otyłością – zwiększone ryzyko przewlekłej choroby nerek
rodzinnym wywiadem chorób nerek
powyżej 60. roku życia – funkcja nerek naturalnie słabnie z wiekiem
długotrwałym stosowaniem leków nefrotoksycznych – w tym niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) dostępnych bez recepty

Przy nadciśnieniu tętniczym zarówno niedobór, jak i nadmiar potasu jest groźny – leki moczopędne mogą obniżać potas, a inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI) mogą go podwyższać do niebezpiecznych wartości.

Jak się przygotować do badań krwi na nerki?

Przygotowanie jest proste:

Na czczo – krew pobierz rano, co najmniej 8-10 godzin po ostatnim posiłku. Dotyczy to szczególnie oznaczenia glukozy i lipidów, które mogą wchodzić w skład szerszego panelu.
Bez intensywnego wysiłku fizycznego dzień przed pobraniem – wysiłek przejściowo podwyższa stężenie kreatyniny.
Bez alkoholu przez co najmniej 24 godziny – alkohol wpływa na stężenie kwasu moczowego.
Wodę można pić swobodnie.
Jeśli przyjmujesz leki moczopędne, ACEI lub inne leki nefrologiczne – nie odstawiaj ich bez konsultacji z lekarzem, ale poinformuj o nich przy zleceniu badań.

Mocz do badania ogólnego pobiera się rano, ze środkowego strumienia, do pojemnika z apteki. Badanie moczu jest integralną częścią oceny nerek – razem z wynikami krwi daje pełniejszy obraz.

Kiedy do lekarza z wynikami badań nerek?

Nieprawidłowe wyniki badań nerkowych wymagają konsultacji z lekarzem – najczęściej internistą lub nefrologiem. Specjalistą zajmującym się zaburzeniami czynności nerek jest nefrolog.

Nie czekaj z wizytą, jeśli:

kreatynina lub mocznik są podwyższone i utrzymują się tak przy kolejnym badaniu
eGFR wykazuje obniżoną wydolność filtracyjną nerek
potas jest wyraźnie poza zakresem referencyjnym – to może dotyczyć rytmu serca
w badaniu ogólnym moczu pojawia się białko lub krew
obserwujesz zmiany w moczu: pienienie się, zabarwienie na czerwono, oddawanie bardzo małej ilości lub parcie bez efektu

Obrzęki wokół oczu, łydek, kostek czy uczucie ogólnego zmęczenia przy prawidłowych wynikach "typowych" badań to też wskazanie do sprawdzenia funkcji nerek.