Podstawowy zestaw badań laboratoryjnych, który zdrowa osoba dorosła może wykonywać raz w roku, obejmuje morfologię krwi z rozmazem, stężenie glukozy na czczo oraz badanie ogólne moczu. W zależności od wieku, stylu życia i czynników ryzyka lekarz może zalecić rozszerzenie diagnostyki o lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy), oznaczenie kreatyniny z wyliczeniem eGFR, próby wątrobowe (ALT, AST, GGTP), TSH lub wskaźniki stanu zapalnego (OB, CRP). Wraz z wiekiem, zwłaszcza po 40. roku życia, a także przy obciążonym wywiadzie rodzinnym (np. cukrzyca, choroby serca, nowotwory), zakres badań się poszerza. Częstotliwość i dobór badań warto ustalić indywidualnie z lekarzem rodzinnym.
Badania krwi pozwalają ocenić pracę wielu narządów, zanim pojawią się niepokojące objawy. Część powszechnych chorób, takich jak cukrzyca typu 2, zaburzenia lipidowe czy niedoczynność tarczycy, może przez długi czas, nawet miesiące lub lata, przebiegać bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Regularna kontrola, dobrana do wieku i czynników ryzyka, zwiększa szansę na ich wczesne wykrycie, a tym samym na wdrożenie skutecznego leczenia.
Podstawą jest morfologia krwi. Jej wynik pomaga wykluczyć częste choroby lub wskazać kierunek dalszej diagnostyki. Obniżone stężenie hemoglobiny i niska liczba erytrocytów mogą wskazywać na niedokrwistość. Nieprawidłowa liczba leukocytów bywa związana z zakażeniem, ale także z innymi przyczynami, takimi jak stan zapalny, przyjmowane leki czy choroby krwi, dlatego wymaga oceny lekarza.
Prawidłowa morfologia nie wyklucza jednak choroby. Badanie to nie ocenia pracy nerek, wątroby ani tarczycy i nie daje informacji o gospodarce węglowodanowej. Dlatego jako coroczny przegląd stanu zdrowia sama morfologia zwykle nie wystarcza. Zakres dodatkowych badań warto dobrać indywidualnie, uwzględniając wiek, styl życia i obciążenia rodzinne.
Badania laboratoryjne wspierają diagnostykę, ale same nie stanowią podstawy rozpoznania. Wynik zawsze interpretuje lekarz, uwzględniając objawy, wywiad i badanie przedmiotowe.
Podstawowe badania krwi raz w roku obejmują parametry, które razem dają przegląd najważniejszych układów organizmu. Poniższa tabela zbiera je w jednym miejscu.
Morfologia krwi z rozmazem ocenia liczbę i budowę krwinek czerwonych, białych i płytek krwi. Pomaga wykryć m.in. niedokrwistość i zaburzenia liczby leukocytów, a także wskazać kierunek dalszej diagnostyki. OB i CRP to wskaźniki stanu zapalnego, ale nie wskazują jego przyczyny. CRP jest białkiem ostrej fazy, które szybciej niż OB reaguje na zmiany, dlatego częściej służy do monitorowania przebiegu zakażenia. Wysokie wartości CRP częściej towarzyszą zakażeniom bakteryjnym, jednak sam wynik nie pozwala odróżnić infekcji bakteryjnej od wirusowej. Ocenia to lekarz na podstawie objawów i badania.
Glukoza na czczo pozwala wykryć nieprawidłowe stężenie cukru we krwi. Rozpoznanie cukrzycy wymaga potwierdzenia, np. powtórnym oznaczeniem lub testem obciążenia glukozą. Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego badanie przesiewowe wykonuje się zwykle od ok. 45. roku życia, a wcześniej i częściej u osób z czynnikami ryzyka, takimi jak nadwaga, nadciśnienie czy cukrzyca w rodzinie.
Lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy) warto wykonać co najmniej raz w życiu dorosłym, a kolejne kontrole planować zależnie od ryzyka sercowo-naczyniowego. Częściej badają się osoby z chorobami serca w rodzinie, nadwagą, nadciśnieniem, cukrzycą lub palące papierosy. O częstości najlepiej zdecydować z lekarzem.
Kreatynina z wyliczonym eGFR to podstawowa ocena funkcji nerek. Próby wątrobowe (ALT, AST, GGTP) oceniają stan wątroby i dróg żółciowych. Mają szczególne znaczenie przy otyłości, regularnym piciu alkoholu lub przyjmowaniu leków obciążających wątrobę. TSH, czyli hormon tyreotropowy, jest pierwszym badaniem oceniającym czynność tarczycy. Zleca się je przede wszystkim przy objawach, chorobach tarczycy w rodzinie lub chorobach autoimmunologicznych. Przy nieprawidłowym wyniku lekarz zwykle uzupełnia diagnostykę o FT4, a w razie potrzeby także FT3.
Wraz z wiekiem rośnie ryzyko chorób metabolicznych i sercowo-naczyniowych, dlatego zakres profilaktyki zwykle się poszerza. O doborze badań decyduje jednak nie sam wiek, lecz także czynniki ryzyka, choroby współistniejące, przyjmowane leki i wywiad rodzinny. Poniższe informacje dotyczą osób bez objawów.
Podstawą jest morfologia krwi, którą lekarz zleca zwykle okresowo lub według wskazań. Lipidogram warto wykonać co najmniej raz u każdego dorosłego. Glukozę na czczo bada się wcześniej niż u większości osób, jeśli występują czynniki ryzyka cukrzycy: nadwaga lub otyłość, nadciśnienie, cukrzyca w rodzinie, cukrzyca ciążowa w wywiadzie. Pozostałe badania, takie jak próby wątrobowe, kreatynina z eGFR czy TSH, wykonuje się według wskazań, np. przy otyłości, regularnym piciu alkoholu, nadciśnieniu, chorobach tarczycy w rodzinie lub objawach.
Od ok. 45. roku życia zaleca się przesiewowe oznaczanie glukozy co 3 lata, a przy podwyższonym ryzyku co roku. Rośnie też znaczenie oceny ryzyka sercowo-naczyniowego: lekarz może ją przeprowadzić od 40. roku życia u mężczyzn i od 50. roku życia u kobiet, a lipidogram jest jej podstawą. Częściej bada się osoby z nadwagą, nadciśnieniem, cukrzycą, palące papierosy oraz z przedwczesną chorobą sercowo-naczyniową u krewnych (mężczyźni przed 55., kobiety przed 65. rokiem życia).
Częstość kontroli lipidogramu zależy od wyniku i ryzyka: u jednych osób wystarcza badanie co kilka lat, u innych, zwłaszcza leczonych statynami, wykonuje się je częściej. U osób starszych badania służą także monitorowaniu chorób przewlekłych i bezpieczeństwa leczenia. Mogą obejmować morfologię, kreatyninę z eGFR, elektrolity (sód, potas) i inne oznaczenia zależnie od przyjmowanych leków. Elektrolity nie są badaniem przesiewowym: zleca się je przy chorobach nerek, stosowaniu leków moczopędnych, zaburzeniach rytmu serca, biegunkach lub wymiotach.
Odbierz 100 zł na pierwsze badania w domu
Zapisz się do newslettera. Kod wyślemy od razu na maila, a raz w tygodniu dostaniesz wiedzę o badaniach i zdrowiu. Kod działa przy zamówieniu od 399 zł.
Większość badań profilaktycznych jest wspólna dla obu płci. Różnice dotyczą wybranych parametrów, norm referencyjnych. Niektóre wartości referencyjne zależą od płci, m.in. stężenie hemoglobiny, hematokryt, liczba erytrocytów, ferrytyna czy kreatynina. Wynik należy zawsze oceniać względem zakresu podanego na wydruku z laboratorium.
Zaburzenia tarczycy, zwłaszcza autoimmunologiczne, występują częściej u kobiet. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta powinna co roku oznaczać TSH. Badanie ma uzasadnienie przy objawach, chorobach tarczycy lub autoimmunologicznych w rodzinie, a także podczas planowania ciąży i w ciąży.
U kobiet w wieku rozrodczym, zwłaszcza przy obfitych miesiączkach, ważna bywa ocena morfologii i ewentualnie ferrytyny w kierunku niedoboru żelaza.
Oznaczanie witaminy D (25(OH)D) nie jest zalecane rutynowo u osób zdrowych. Niedobór witaminy D występuje sezonowo w całej populacji, a jej oznaczenie rozważa się głównie w grupach ryzyka, np. przy otyłości, chorobach nerek, wątroby i zaburzeniach wchłaniania. Kwestię suplementacji najlepiej omówić z lekarzem.
Poza badaniami krwi ważne są badania przesiewowe: cytologia (co 3 lata w programie profilaktycznym dla kobiet w wieku 25–59 lat, najlepiej w technologii LBC, a od ok. 30. roku życia także z testem HPV, według zaleceń lekarza) oraz mammografia (co 2 lata u kobiet w wieku 50–69 lat). U młodszych kobiet lekarz może zalecić USG piersi jako badanie uzupełniające.
Ryzyko sercowo-naczyniowe u mężczyzn rośnie wcześniej, dlatego jego ocenę, łącznie z lipidogramem, rozważa się już od ok. 40. roku życia. O częstości kontroli decyduje jednak całkowite ryzyko, a nie sama płeć.
Badanie PSA (antygen swoisty dla prostaty) pozostaje przedmiotem dyskusji jako test przesiewowy. Jego stężenie może rosnąć nie tylko w raku, ale także w łagodnym rozroście stercza czy zapaleniu gruczołu krokowego, a przesiew wiąże się z ryzykiem nadrozpoznawalności i niepotrzebnego leczenia. Decyzję o jego wykonaniu, zwłaszcza po 50. roku życia lub wcześniej przy raku prostaty w rodzinie, warto podjąć wspólnie z lekarzem, po omówieniu korzyści i ryzyka.
Markery nowotworowe nie służą do badań przesiewowych u zdrowych osób. Stosuje się je głównie do monitorowania leczenia i wykrywania nawrotów choroby. Ich stężenie może rosnąć także w chorobach nienowotworowych, a prawidłowy wynik nie wyklucza raka. Profilaktyka onkologiczna opiera się na programach przesiewowych (cytologia, mammografia, badania w kierunku raka jelita grubego, a dla wybranych grup ryzyka także tomografia płuc) oraz na czujności wobec niepokojących objawów. Zakres i terminy badań zależą od wieku, płci i ryzyka, dlatego warto je ustalić z lekarzem rodzinnym.
Wiele badań krwi najlepiej wykonać rano, na czczo. Jest to szczególnie ważne w przypadku glukozy i trójglicerydów, na których wynik wpływa ostatni posiłek.
Przed pobraniem:
Leki i suplementy
Nie odstawiaj samodzielnie leków przyjmowanych na stałe. O wszystkich stosowanych lekach i suplementach, zwłaszcza zawierających biotynę, poinformuj osobę pobierającą krew i lekarza zlecającego badanie, ponieważ mogą wpływać na wyniki. Jeśli przyjmujesz leki na tarczycę, zapytaj lekarza, czy w dniu badania zażyć je przed czy po pobraniu krwi.
Infekcja przed badaniem
W trakcie infekcji OB, CRP i liczba leukocytów mogą być podwyższone, co zaburza ocenę Twojego stanu wyjściowego. Dlatego badania profilaktyczne lepiej wykonać po wyzdrowieniu. Jeśli badanie zlecił lekarz w związku z chorobą, wykonaj je zgodnie z jego zaleceniem.
W razie wątpliwości, np. gdy zjesz posiłek lub zapomnisz o zaleceniach, poinformuj o tym osobę pobierającą krew.
Wynik porównuj z zakresem referencyjnym podanym na sprawozdaniu z laboratorium. Zakresy mogą się różnić między laboratoriami, zależą też od płci i wieku, dlatego zawsze obowiązuje wartość z Twojego wydruku. Zwróć uwagę na jednostki, bo ten sam parametr bywa podawany w różnych jednostkach (np. mg/dl lub mmol/l).
Zakres referencyjny obejmuje wartości występujące u większości zdrowych osób (zwykle ok. 95%), dlatego pojedynczy wynik nieznacznie poza zakresem często nie oznacza choroby. Może wynikać z posiłku przed badaniem, wysiłku, stresu lub przebytej infekcji. Z drugiej strony wynik mieszczący się w normie nie wyklucza choroby. Wyniki interpretuje lekarz, uwzględniając objawy, wywiad i badanie. Może on zlecić powtórzenie oznaczenia albo badania uzupełniające.
Skontaktuj się z lekarzem rodzinnym z wynikami, gdy:
Przy nagłych, nasilonych objawach, takich jak ból w klatce piersiowej, duszność czy zaburzenia mowy lub czucia, nie czekaj na wizytę, tylko wezwij pomoc pod numerem 112.
Przechowuj wyniki z kolejnych lat i, jeśli to możliwe, wykonuj badania w tym samym laboratorium. Porównanie w czasie pozwala lekarzowi zauważyć zmiany, które pojedynczy wynik może ukryć, np. stopniowy wzrost cholesterolu lub glukozy.
Od maja 2025 r. w Polsce działa program "Moje zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej", który zastąpił "Profilaktykę 40 plus". Jest realizowany w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) i finansowany przez NFZ.
Dla kogo i jak często? Z bilansu mogą skorzystać osoby od 20. roku życia objęte świadczeniami NFZ. Osoby w wieku 20-49 lat mogą wykonać go nie częściej niż raz na 5 lat, a osoby powyżej 49. roku życia nie częściej niż raz na 3 lata.
Jak to wygląda? Podstawą jest ankieta zdrowotna, którą można wypełnić przez Internetowe Konto Pacjenta (IKP) lub w placówce POZ. Na jej podstawie oraz wieku i płci dobiera się badania. Po ich wykonaniu odbywa się wizyta podsumowująca, a lekarz lub pielęgniarka przygotowuje indywidualny plan zdrowotny.
Jakie badania? Zakres podstawowy obejmuje morfologię krwi, glukozę, kreatyninę z eGFR, lipidogram, TSH oraz badanie ogólne moczu. Zakres rozszerzony zleca się warunkowo, zależnie od wieku, płci i wyniku ankiety (m.in. ALT, AST, GGTP, a u mężczyzn PSA).
Bilans to świadczenie z określonym zakresem i częstością, a nie ogólna zasada, że każdy powinien robić te badania co 5 lub 3 lata. Dobór badań w innych sytuacjach (objawy, czynniki ryzyka, choroby przewlekłe) ustala lekarz.
Jeśli potrzebujesz innego lub szerszego zestawu badań albo chcesz wykonać je poza programem, możesz zlecić je samodzielnie, bez skierowania. Takie badania są płatne i nie obejmują wizyty podsumowującej ani indywidualnego planu zdrowotnego, dlatego wyniki warto omówić z lekarzem.
Odbierz 100 zł na pierwsze badania w domu
Zapisz się do newslettera. Kod wyślemy od razu na maila, a raz w tygodniu dostaniesz wiedzę o badaniach i zdrowiu. Kod działa przy zamówieniu od 399 zł.
Jakie badania krwi warto zrobić raz do roku? Diag.pl - https://diag.pl/pacjent/artykuly/jakie-badania-profilaktyczne-powinienes-zrobic-tego-roku/
Medycyna Praktyczna. Od 1 maja bilans zdrowia osoby dorosłej. mp.pl, 18.03.2025. - https://www.mp.pl/medycynarodzinna/aktualnosci/375707,od-1-maja-bilans-zdrowia-osoby-doroslej
Gośliński J. Kalendarz badań profilaktycznych. Zwrotnikraka.pl, 17.04.2019. - https://www.zwrotnikraka.pl/kalendarz-badan-profilaktycznych-kobieta-mezczyzna/
Gajewski P., Szczeklik A. Interna Szczeklika – mały podręcznik 2019/20. Medycyna Praktyczna, Kraków.
Mając 20 lat, z pewnością ostatnią rzeczą, o której myślisz, są badania profilaktyczne.
Czytaj więcej
Wielu Pacjentów myśli, że do skomponowania diety wystarczą specjaliście ich d...
Czytaj więcej
Pacjenci, których stan zdrowia nie wymaga regularnych badań krwi, często nie ...
Czytaj więcej
Dna moczanowa: objawy ataku, przyczyny, badania krwi (kwas moczowy, CRP, OB), leczenie i dieta.
Czytaj więcej
Badanie w domu
Pakiet badań dla każdego (podstawowy)
13 badań + Certyfikowana Interpretacja Wyników
Niezbędny zestaw badań profilaktycznych do corocznej kontroli stanu zdrowia. Umożliwia ocenę ryzy...
cena: 269,00 zł
Zobacz szczegóły pakietu
.png%3Fv%3D1756204580282&w=128&q=70)
30 września 2026
9 minut czytania
Najczęściej zadawane pytania
Nie. Morfologia krwi z rozmazem ocenia liczbę i budowę krwinek czerwonych, białych i płytek krwi. Badanie to nie ocenia pracy nerek, wątroby ani tarczycy i nie daje informacji o gospodarce węglowodanowej. Dlatego jako coroczny przegląd stanu zdrowia sama morfologia zwykle nie wystarcza.
Najbezpieczniej jest pić przed pobraniem tylko wodę. Kawa, zwłaszcza z mlekiem i cukrem, może wpłynąć na wynik glukozy i lipidogramu. Jeśli bez porannej kawy trudno Ci funkcjonować, zaplanuj pobranie na wczesne godziny i wypij ją zaraz po badaniu.
Najlepiej rano, na czczo. Stężenia niektórych parametrów zmieniają się w ciągu dnia, a poranne pobranie pozwala porównywać wyniki z kolejnych lat w tych samych warunkach. Staraj się robić badania o podobnej porze co roku.
Część badań zleca lekarz POZ na NFZ, a od maja 2025 roku działa bilans zdrowia osoby dorosłej w ramach programu Moje Zdrowie. Zakres bezpłatnych badań jest ograniczony, dlatego wiele osób dokłada badania prywatnie, np. TSH czy próby wątrobowe.
U zdrowych osób nie. Markery nowotworowe nie są badaniami przesiewowymi: ich wynik bywa podwyższony w chorobach nienowotworowych, a prawidłowy nie wyklucza raka. Wyjątkiem jest PSA u mężczyzn, o którym warto porozmawiać z lekarzem po 50. roku życia lub przy obciążeniu rodzinnym.
Zwykle nie. Niewielkie odchylenie może wynikać z posiłku, wysiłku, stresu czy niedawnej infekcji. Pokaż wynik lekarzowi, który oceni go w kontekście objawów i innych parametrów. Często wystarczy powtórzyć badanie po kilku tygodniach.
To zależy od wieku i ryzyka. Źródła różnią się tu wyraźnie: u młodych osób bez obciążeń bywa zalecany rzadziej, a po 50. roku życia, przy nadwadze, paleniu czy chorobach serca w rodzinie – co roku. Częstotliwość ustal z lekarzem.
Podstawowy zestaw jest ten sam, ale u osób starszych badania służą także monitorowaniu chorób przewlekłych i bezpieczeństwa leczenia. Mogą obejmować morfologię, kreatyninę z eGFR, elektrolity (sód, potas) i inne oznaczenia zależnie od przyjmowanych leków. Elektrolity nie są badaniem przesiewowym: zleca się je przy chorobach nerek, stosowaniu leków moczopędnych, zaburzeniach rytmu serca, biegunkach lub wymiotach.
Nie znalazłeś odpowiedzi na pytanie? Sprawdź nasze Centrum Pomocy
Centrum Pomocy
Badanie w domu
Morfologia krwi (rozmaz automatyczny)
Morfologia krwi to podstawowe badanie laboratoryjne oceniające ogólny stan zdrowia. Pomaga w diagnostyce niedokrwistości, infekcji, stanów zapalnych i zaburzeń krzepnięcia.
cena od: 25,99 zł
Badanie w domu
TSH
Badanie TSH (tyreotropiny) to kluczowy test w diagnostyce chorób tarczycy. Pozwala ocenić, czy Twoja tarczyca pracuje prawidłowo, i jest podstawą do dalszych badań.
cena od: 47,99 zł
Badanie w domu
Glukoza
Badanie stężenia glukozy na czczo to podstawowy test w diagnostyce cukrzycy i stanów przedcukrzycowych. Pozwala ocenić gospodarkę węglowodanową organizmu.
cena od: 21,99 zł
843 pakiety i badania laboratoryjne. Dojedziemy na umówioną godzinę, 7 dni w tygodniu.
Na jednej wizycie nawet 3 osoby, a za pobranie płacicie tylko raz.
Bez stresu, bez skierowania, bez kolejek, a pobranie trwa kilka minut.
Możesz otrzymać Mój Raport Zdrowia z interpretacją wyników i zaleceniami.
1Wybierz badania i termin
843 pakiety i badania laboratoryjne. Dojedziemy na umówioną godzinę, 7 dni w tygodniu.
2Zbadaj siebie i bliskich
Na jednej wizycie nawet 3 osoby, a za pobranie płacicie tylko raz.
3Doświadczony medyk pobiera krew
Bez stresu, bez skierowania, bez kolejek, a pobranie trwa kilka minut.
4Wyniki nawet tego samego dnia
Możesz otrzymać Mój Raport Zdrowia z interpretacją wyników i zaleceniami.