
mgr Sylwia Bamberska
Konsultacja merytoryczna

Konsultacja merytoryczna
Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła zapalna choroba skóry o podłożu alergicznym, w której dochodzi do uszkodzenia bariery naskórkowej i nadreaktywności układu immunologicznego. U ponad połowy chorych dzieci pierwsze zmiany pojawiają się już w 1. roku życia – jako sucha, swędząca, zaczerwieniona skóra, która nie daje spokoju ani dziecku, ani rodzicom.
Atopowe zapalenie skóry to nie zwykła suchość czy uczulenie na jeden produkt. To choroba o złożonej przyczynie, w której nakładają się czynniki genetyczne, zaburzenia budowy naskórka i nieprawidłowa odpowiedź układu immunologicznego.
W skrócie: skóra dziecka z AZS ma wadliwą barierę ochronną. Przez tę barierę łatwiej wnikają alergeny, bakterie i substancje drażniące – i właśnie to napędza przewlekły stan zapalny. Równolegle układ immunologiczny produkuje nadmierne ilości przeciwciał klasy IgE, skierowanych przeciwko alergenom z otoczenia – pyłkom, roztoczom, białkom pokarmowym.
AZS to nie alergia kontaktowa – zmiany skórne nie pojawiają się wyłącznie w miejscu kontaktu z alergenem, lecz mają charakter uogólniony i nawrotowy.
Choroba przebiega etapami: zaostrzenia przeplatają się z remisjami. U wielu dzieci objawy znacznie łagodnieją lub ustępują po okresie dojrzewania – ale część pacjentów zmaga się z AZS przez całe dorosłe życie.
AZS należy do najczęstszych chorób skóry u dzieci. Szacuje się, że może dotyczyć 12–24% populacji Europy, a u ponad połowy chorych pierwsze zmiany skórne pojawiają się już w 1. roku życia (mp.pl, 2024). Około 90% wszystkich zachorowań na AZS ujawnia się przed 5. rokiem życia.
Choroba wyraźnie „chodzi w rodzinach". Jeśli oboje rodziców choruje na choroby alergiczne, ryzyko AZS u dziecka sięga 70%. Jeden chory rodzic to wciąż wyraźnie podwyższone ryzyko – dzieci z taką historią rodzinną warto obserwować uważniej od pierwszych miesięcy życia.
Objawy AZS różnią się zależnie od wieku. To, co widać u niemowlęcia, wygląda inaczej niż to, co obserwujemy u 8-latka czy nastolatka. Poniżej zestawienie typowych zmian skórnych w każdej grupie wiekowej.
Cechą wspólną dla każdego wieku jest świąd – uporczywy, nasilający się wieczorem i w nocy. Dzieci, które jeszcze nie mówią, sygnalizują go niepokojem, płaczem i pocieraniem skóry o pościel.
W pierwszych miesiącach życia AZS atakuje głównie twarz – policzki, czoło, a u wielu niemowląt też owłosioną skórę głowy. Zmiany mają charakter rumieniowo-wysiękowy: skóra jest czerwona, sącząca, czasem pokryta strupkami. Niemowlę drapie się instynktownie, często nie może spać.
Ważne: u niemowląt AZS bywa mylone z łojotokowym zapaleniem skóry (ciemieniucha, tłuste, żółte łuski na głowie). Różnica jest istotna – łojotokowe zapalenie zazwyczaj nie swędzi, a AZS powoduje intensywny świąd.
Po 3. roku życia zmiany „przenoszą się" na zgięcia stawowe – łokcie, kolana, nadgarstki. Skóra staje się pogrubiona, ze wzmożonym rysunkiem linii skórnych (lichenizacja). Dziecko drapie się intensywnie, co prowadzi do charakterystycznego efektu „polakierowanych paznokci" – przez ciągłe pocieranie powierzchnia paznokcia nabiera połysku.
U starszych dzieci i nastolatków obraz AZS zbliża się do postaci dorosłej. Zmiany obejmują zgięcia stawowe, grzbiety rąk, twarz i szyję. Świąd jest intensywny, często zaburza sen i koncentrację, co wpływa na naukę i relacje rówieśnicze.
Dla nastolatków AZS to też wyzwanie emocjonalne – widoczne zmiany skórne bywają źródłem wstydu i izolacji. Warto rozmawiać z nastolatkiem otwarcie i wspierać go psychologicznie, nie tylko dermatologicznie.
Przyczyna AZS jest wieloczynnikowa. Sam defekt bariery skórnej i zaburzenia immunologiczne wystarczą, żeby choroba się rozwinęła – ale konkretne alergeny lub czynniki środowiskowe często decydują o tym, kiedy i jak mocno pojawia się zaostrzenie.
U małych dzieci, szczególnie przed 3. rokiem życia, AZS często wiąże się z alergią pokarmową. Najczęstsze uczulające pokarmy to:
Nie oznacza to, że każde dziecko z AZS musi przejść na eliminacyjną dietę. Diagnostyka alergii pokarmowej powinna poprzedzać jakiekolwiek ograniczenia żywieniowe – nieuzasadnione eliminacje u małych dzieci mogą prowadzić do niedoborów pokarmowych.
Roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt, pyłki traw i drzew oraz pleśnie to najczęstsze alergeny wziewne zaostrzające AZS. Ich rola rośnie z wiekiem dziecka – u niemowląt dominuje alergia pokarmowa, u starszych dzieci wziewna.
Identyfikacja alergenów wziewnych jest szczególnie ważna u dzieci powyżej 4. roku życia, gdy możliwe jest przeprowadzenie skórnych testów punktowych lub badania IgE z krwi.
Poza alergenami zaostrzenia wywołują też:
Rozpoznanie AZS lekarz stawia na podstawie obrazu klinicznego i wywiadu. Stosuje się kryteria Hanifina i Rajki – do najważniejszych należą świąd skóry, charakterystyczna lokalizacja zmian na zgięciach, przewlekły i nawrotowy przebieg oraz osobniczy lub rodzinny wywiad w kierunku atopii.
Samo rozpoznanie AZS nie wymaga badań laboratoryjnych. Są one jednak niezbędne, gdy chcemy ustalić, które konkretne alergeny odpowiadają za zaostrzenia.
Kiedy diagnostyka alergenowa jest wskazana?
U dzieci poniżej 4. roku życia – gdy skórne testy punktowe są trudne do wykonania lub wymagają odstawienia leków przeciwalergicznych – badanie IgE swoiste z krwi jest wartościową alternatywą.
Panel atopowy POLYCHECK obejmuje 30 najczęstszych alergenów: wziewne (roztocza, pyłki, sierść zwierząt, pleśnie) i pokarmowe (mleko, jajo, pszenica, soja, orzechy). Jedno pobranie krwi zastępuje serię testów skórnych – medyk może pobierać krew dziecku i rodzicowi przy tej samej wizycie domowej.
Leczenie AZS to maraton, nie sprint. Nie istnieje jednorazowe wyleczenie – celem jest kontrola objawów, ograniczenie zaostrzeń i poprawa jakości życia dziecka. Lekarz dermatolog lub alergolog dobiera terapię do wieku pacjenta, rozległości zmian i nasilenia choroby.
Bez emolientów nie ma dobrej kontroli AZS. To nie opcja – to fundament. Systematyczne stosowanie preparatów emoliencyjnych przywraca funkcje ochronne bariery skórnej, zmniejsza suchość i świąd, a przy regularnym stosowaniu ogranicza zużycie sterydów miejscowych .
Polskie i europejskie towarzystwa dermatologiczne zgodnie zalecają emolienty jako długotrwałą terapię podstawową w AZS – zarówno w monoterapii w łagodnych postaciach, jak i łącznie z lekami w zaostrzeniach.
Skóra dziecka z AZS wymaga aplikacji emolientu 3–4 razy dziennie. Najlepiej nakładać go bezpośrednio po kąpieli, gdy skóra jest jeszcze lekko wilgotna.
W przypadku ognisk zapalnych ze świądem i lichenizacją lekarz sięga po leki przeciwzapalne:
Domowe postępowanie nie zastępuje leczenia, ale ma ogromne znaczenie dla redukcji zaostrzeń. To, co dzieje się w domu każdego dnia, przekłada się bezpośrednio na stan skóry dziecka.
Co pomaga:
Czego unikać:
AZS to często pierwszy krok w tzw. marszu alergicznym. Dzieci, które w pierwszych 3 latach życia chorują na AZS, mają statystycznie wyższe ryzyko rozwoju astmy alergicznej i alergicznego nieżytu nosa w późniejszym dzieciństwie.
Dlatego regularny kontakt z alergologiem i wczesna diagnostyka alergenów mają znaczenie nie tylko dla skóry – ale też dla profilaktyki chorób układu oddechowego.
Dodatkowe powikłania AZS to:
Pilna wizyta u dermatologa lub alergologa jest wskazana, gdy:
Nie odkładaj wizyty, licząc że „samo przejdzie" – wczesne rozpoznanie i ustalenie alergenów daje szansę na skuteczne opanowanie choroby i zapobieganie marszu alergicznego.
Jenerowicz D., Polańska A. Atopowe zapalenie skóry (AZS) u dzieci i niemowląt: przyczyny, objawy i leczenie. Medycyna Praktyczna dla Pacjentów, 2024. - https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/skora/62304,atopowe-zapalenie-skory-azs-u-dzieci
Kamer B. i wsp. Rola emolientów w atopowym zapaleniu skóry u dzieci. Przegląd Dermatologiczny, 2019. PubMed PMID: 30636240. - https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30636240/
Atopowe zapalenie skóry (AZS) u dzieci. Pacjent.gov.pl, Narodowy Fundusz Zdrowia, aktualizacja maj 2024. - http://pacjent.gov.pl/aktualnosc/azs-atopowe-zapalenie-skory-u-dzieci
European Medicines Agency. Nemluvio (nemolizumab) – Charakterystyka Produktu Leczniczego. EMA, 2024. - https://www.ema.europa.eu/pl/documents/product-information/nemluvio-epar-product-information_pl.pdf
Dowiedz się, jakie są najczęstsze objawy alergii u dzieci i jakie badania wyk...
Czytaj więcejDokucza Ci kaszel i duszności? 😞 Sprawdź, jak łagodzić objawy astmy alergiczn...
Czytaj więcejTwoje dziecko źle reaguje na niektóre pokarmy? Skarży się na ból brzucha, ma ...
Czytaj więcejWiosną i jesienią pracownicy Grupy Eurocash mogą korzystać z tematycznych kam...
Czytaj więcej
Pakiet badań na alergie
3 badania
Podstawowy pakiet do diagnostyki alergii u dzieci. Obejmuje morfologię krwi, IgE całkowite, test ...
cena od: 269,00 zł

26 maja 2026
9 minut czytania
Najczęstsze pytania rodziców o AZS u dzieci
Nie znalazłeś odpowiedzi na pytanie? Sprawdź nasze Centrum Pomocy
Centrum Pomocy
IgE całkowite
Badanie IgE całkowitego to podstawowy test przesiewowy pomocny w diagnostyce alergii, chorób pasożytniczych i schorzeń atopowych, takich jak astma czy AZS.
cena od: 57,00 zł

Morfologia krwi (rozmaz automatyczny)
Morfologia krwi to podstawowe badanie laboratoryjne oceniające ogólny stan zdrowia. Pomaga w diagnostyce niedokrwistości, infekcji, stanów zapalnych i zaburzeń krzepnięcia.
cena od: 24,99 zł

Panel alergenów - atopowy (30 alergenów) - POLYCHECK
Panel atopowy (30 alergenów) bada przeciwciała IgE. Pomaga zidentyfikować najczęstsze alergeny wziewne i pokarmowe wywołujące objawy atopii (AZS, katar, astma).
cena od: 230,85 zł
1Wybierz badania i termin
843 pakiety i badania laboratoryjne. Dojedziemy na umówioną godzinę, 7 dni w tygodniu.
2Zbadaj siebie i bliskich
Na jednej wizycie nawet 3 osoby, a za pobranie płacicie tylko raz.
3Doświadczony medyk pobiera krew
Bez stresu, bez skierowania, bez kolejek, a pobranie trwa kilka minut.
4Wyniki nawet tego samego dnia
Możesz otrzymać Mój Raport Zdrowia z interpretacją wyników i zaleceniami.