Zauważasz na swojej skórze niepokojące znamię i nie potrafisz stwierdzić, czy jest to pieprzyk, czy może coś poważniejszego, np. czerniak? Nowotwór skóry faktycznie może przypominać pieprzyki, jednak po uważnym przyjrzeniu się dobrze móc odróżnić jedno od drugiego. Przeczytaj artykuł i dowiedz się, kiedy umówić się na wycięcie znamion oraz jak bronić się przed nowotworem skóry!
Co to jest czerniak?
Czerniak to nowotwór złośliwy komórek barwnikowych (melanocytów). Kojarzymy go ze zmianami skórnymi, jednak nie zawsze występuje w skórze. Czasami może być zlokalizowany także na błonach śluzowych: w oku, jamie ustnej, czy na wargach sromowych.
Czerniak – objawy
Czerniaka skóry rozpoznamy po ciemnych znamionach i owrzodzeniu na skórze. Najczęściej występuje na nogach, plecach lub karku. Może jednak pojawić się także na innych miejscach na ciele (np. pod paznokciem), także tych, które zwykle nie mają kontaktu z promieniowaniem słonecznym, np. pośladki.
Samopoczucie przy czerniaku zmienia się dopiero gdy zmiany skórne sięgają głęboko pod skórę i zaczynają rozprzestrzeniać się np. do węzłów chłonnych. Wówczas czerniak może dawać inne, mniej specyficzne objawy, np. osłabienie lub opuchliznę węzłów chłonnych.
Czy czerniak swędzi? Tak, niektóre zmiany nowotworowe na skórze mogą być silnie swędzące.
Jak wygląda czerniak?
W zależności od rodzaju czerniaka zmiany nowotworowe na skórze mogą przybierać postać:
- Guzka (najczęściej na tułowiu) otoczonego perełkowatym wałem o porcelanowej barwie, pośrodku którego może występować bliznowacenie.
- Drobnych, zaczerwienionych grudek, które złuszczają się i pokrywają strupem, a następnie zaczynają przypominać brodawki. Pacjenci często opisują je jako ranki, które powstały przy goleniu i nie chcą się zagoić.
Czasami czerniak dotyka błon śluzowych: oka czy jamy ustnej.
ABCDE czerniaka, czyli jak rozpoznać czerniaka
American Academy of Dermatology stworzyło ABCDE czerniaka, czyli kryteria oceny znamion, które mają pomóc w samodzielnej kontroli zdrowia i odróżnieniu pieprzyka od czerniaka.
- A jak asymetria – czerniak ma nieregularny i nierówny kształt: nie będzie zatem owalny czy okrągły, a bardziej będzie przypominać rozlaną plamkę z atramentu.
- B, czyli brzegi (ang. border) – krawędzie pieprzyka objętego zmianami nowotworowymi będą nieregularne, poszarpane.
- C od ang. color – czerniak jest wielobarwny. Dominuje w nim kolor brązowy, czarny lub opalony z białymi, czerwonymi lub niebieskimi przebarwieniami.
- D jak ang. diameter, czyli średnica, która wynosi więcej niż 6 mm – to grubość przeciętnego ołówka lub długopisu.
- E jak ewolucja – nowotwór skóry zmienia swoją wielkość, kształt i kolor. Dlatego tak ważne jest regularne oglądanie pieprzyków na swoim ciele, aby móc zauważyć wszelkie anomalie.
Pobierz PDF, który pomoże Ci rozpoznać czerniaka i przypomni o profilaktyce nowotworu skóry.
Czerniak a pieprzyk – jak je odróżnić?
Pieprzyk różni się od czerniaka wyżej wymienionymi kryteriami. Zwykły pieprzyk jest okrągły lub owalny, ma gładkie krawędzie, jednolity kolor, niezmienną formę i zwykle jest mniejszy od zmian nowotworowych. Jednak nowotwór może formować się na tych już istniejących znamionach – dzieje się tak w 30% przypadków.
⚠️ Szczególną uwagę powinieneś(-aś) zwrócić na te pieprzyki i znamiona, które stale ulegają uszkodzeniom na skutek noszonych ubrań czy biżuterii. Przykładem może być pieprzyk na szyi, który stale ociera się o naszyjnik lub kołnierz koszuli, znamię w okolicy biustu, które czerwieni się od materiału stanika, itp. Uszkodzone punkty na skórze sprzyjają rozwojowi nowotworu, dlatego warto usunąć te zmiany.
Jak szybko rozwija się czerniak?
Badacze z University of Iowa potwierdzili, że czerniak jest nowotworem bardzo agresywnym. Komórki nowotworowe są w ciągłym ruchu. W rzeczywistości nie powinniśmy zastanawiać się, ile lat rozwija się czerniak, lecz ile tygodni lub miesięcy. Australijska rządowa strona naszego odpowiednika MZ podaje, że zagrożenie dla życia może pojawić się już po 6 tygodniach od rozpoczęcia wzrostu komórek czerniaka. Wszystko jednak zależy od typu i stadium rozwoju czerniaka.
Po jakim czasie czerniak daje przerzuty?
dr n. med. Karolina Karabin
Biolog molekularny, diagnosta laboratoryjny, szkoleniowec
Czerniak skóry pozostaje najbardziej śmiertelnym z pierwotnych nowotworów skóry, a czynnikiem predysponującym do jego rozwoju jest nadmierna i/lub niewłaściwa ekspozycja na słońce. Podczas gdy większość czerniaków jest wykrywana we wczesnym stadium, niestety u części osób w momencie diagnozy mogą rozwijać się już przerzuty. Najczęstszymi miejscami przerzutów są skóra i tkanka podskórna, a następnie płuca, wątroba, kości i mózg. Czerniak może rosnąć niezwykle szybko i zagrażać życiu już po kilku tygodniach. Nieleczony czerniak zaczyna się rozprzestrzeniać, pogłębiając swoje stadium i pogarszając szanse na wyleczenie. Dlatego tak duże znaczenie ma wczesne wykrycie choroby i szybkie wdrożenie leczenia.
Samodzielnie możesz wykryć odpowiednio wcześnie nie tylko czerniaka! Samobadanie piersi lub jąder również pomagają w porę wyleczyć raka tych partii. Weź zdrowie w swoje ręce i badaj się regularnie w domu! Sprawdź, jak badać piersi lub dowiedz się, jak badać swoje jajka.
Powyższe liczby to jedynie szacunki, oparte o statystyki liczone od momentu pierwszej diagnozy. Nie dotyczą sytuacji, kiedy czerniak się rozwija lub nawraca. Pamiętaj również, że szacunki nie biorą pod uwagę wszystkich czynników, które mają wpływ na rokowania, takie jak: ogólny stan zdrowia pacjenta, jego wiek oraz jak dobrze reaguje na leczenie.
