Borelioza — objawy, badania i leczenie

W 2019 roku na boreliozę w Polsce zachorowało 20 629 osób. Jest to choroba przenoszona przez kleszcze z rodzaju lxodes. Jak podaje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, tereny naturalnego bytowania tych kleszczy w Polsce stanowią 88,7% powierzchni kraju. Objawy boreliozy mogą różnić się w zależności od stadium choroby i dotykać wielu narządów. Najczęściej zajmuje skórę, stawy, układ nerwowy i serce pacjenta. W niektórych przypadkach mogą pojawić się dopiero po wielu latach od zakażenia.

Co to jest borelioza?

Borelioza z Lyme to choroba zakaźna wywołana przez bakterie Borellia burgdorferii, B.afzeli lub B.garini. W Polsce najczęściej obserwuje się zakażenia dwoma ostatnimi typami. Nosicielami tych bakterii są kleszcze z rodzaju lxodes.

Czy borelioza jest śmiertelna?

Gdzie mogę zarazić się boreliozą?

Kleszcze są tak naprawdę wszędzie. Poza lasami lub łąkami bytują również na gruntach ornych, w sadach, na pastwiskach, a także w parkach, gęstych zaroślach oraz na zielonych obrzeżach miast. Według danych, na które powołuje się Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, najwięcej zachorowań w ciągu roku obserwuje się w województwie małopolskim, śląskim oraz mazowieckim. NIZP dodaje, że mieszkańcy wschodniej oraz północno-wschodniej części kraju powinni szczególnie uważać.

Czy borelioza jest zaraźliwa?

Borelioza a kleszczowe zapalenie mózgu

Nie należy mylić boreliozy z kleszczowym zapaleniem mózgu. O ile borelioza spowodowana jest infekcją bakteryjną, o tyle kleszczowe zapalenie mózgu wywołane jest wirusem.

Objawy i stadia boreliozy

Objawy boreliozy zmieniają się wraz z czasem, jaki minął od ugryzienia zakażonego kleszcza. Wraz ze stopniem zaawansowania choroby, jej skutki zaczynają dotykać kolejne organy. Opisane symptomy są wspólne dla dorosłych i dzieci. W przypadku boreliozy u dzieci można zaobserwować dodatkowo cofnięcie się umiejętności społecznych oraz komunikacyjnych.

1.Rumień
Najwcześniejszy objaw boreliozy: okrągłe zaczerwienienie w miejscu ukąszenia. Występuje 3 - 30 dni od zakażenia u około 80% chorych. Bez leczenia znika samoistnie po ok. 4 tygodniach.

Rumień po kleszczu u dorosłych najczęściej znajduje się na kończynach lub tułowiu — czyli tam, gdzie zwykle gryzie kleszcz. U dzieci — na głowie lub szyi. Czasami towarzyszy mu gorączka, bóle głowy, sztywność karku i poczucie zmęczenia.

Jeśli rumień zmienia swoją średnicę, mówimy o rumieniu wędrującym. Może zostać pomylony z ukąszeniem komara lub innego owada, jednak w przeciwieństwie do innych ukąszeń pojawia się dopiero po jakimś czasie od ugryzienia oraz nie mija tak szybko.

Dowiedz się, jak rozpoznać, co Cię ugryzło.

W niektórych przypadkach może wystąpić rumień mnogi. Nie oznacza on jednak, że pacjent został pogryziony przez kilka kleszczy. Jest to wynik obecności krętków bakterii we krwi (spirochetemii).

2. Borelioza limfatyczna

Jest to rzadka forma boreliozy, która ujawnia się w ciągu 2 miesięcy od zakażenia. Rozpoznamy ją po niebolesnym guzku o sinoczerwonym kolorze na uchu, brodawce sutkowej lub mosznie. Częściej występuje u dzieci.

3. Boreliozowe zapalenie serca

Od 21. dnia do nawet 7 miesięcy od zakażenia mogą zacząć pojawiać się zmiany w mięśniu sercowym, odczuwane np. jako kołatanie serca. Jest to stan, który częściej dotyka młodych mężczyzn. Skutkuje on:

• zaburzeniami przewodnictwa przedsionkowo-komorowego: blokiem przedsionkowo-komorowym I stopnia, II stopnia lub całkowitym;
• blokiem odnóg pęczka Hisa lub wiązek układu bodźco-przewodzącego.

W rzadkich przypadkach dochodzi do zapalenia mięśnia sercowego, osierdzia, niewydolności mięśnia sercowego bądź przewlekłej zastoinowej kardiomiopatii.

Pacjenci zwykle rozpoznają u siebie to stadium choroby, kiedy pojawiają się częste omdlenia. Na szczęście, według Smoleńskiej i in., coraz mniej osób trafia do lekarza z tym stadium choroby dzięki zwiększonej świadomości boreliozy.

4. Boreliozowe zapalenie stawów
Ten stan może wystąpić zarówno na początku choroby, jak i w jej późnym stadium. W naszym regionie obserwuje się go u 3 - 25% chorych. Symptomy odczuwalne są raczej w dużych stawach, np. kolanowych, czasami ramienno-barkowych, łokciowych, nadgarstkowych, biodrowych lub skokowych. Bólom towarzyszy opuchlizna i zaczerwienienie w obrębie stawu, a także ograniczenie ruchomości.

Jak opisuje Esposito i in. w International Journal of Infectious Diseases, borelioza u dzieci może zacząć objawiać się właśnie bólami stawów.

5. Neuroborelioza
Jest to najczęstsza forma boreliozy rozsianej w Europie. Może ujawnić się zarówno we wczesnej fazie, jak i późnej — objawy będą jednak nieco inne.

Stadium wczesne neuroboreliozy — objawy kliniczne:

• porażenie nerwów czaszkowych, najczęściej nerwu twarzowego lub innych nerwów czaszkowych;
• porażenie korzeni nerwowych lub pojedynczych nerwów obwodowych,
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu lub zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego;
• w rzadkich przypadkach: zawał lub udar mózgu.

Te stany rozpoznamy np. po zachwianiach równowagi, zaburzeniach wzroku, słabości mięśni, paraliżu części twarzy, bólach głowy, a także rozdrażnieniu.

Późne stadium neuroboreliozy — objawy neurologiczne:

• zaburzenia czucia;
• mrowienie kończyn, drętwienie lub uczucie silnego gorąca/zimna skóry bądź też „przebiegnięcia
• prądu” na kończynach, tułowiu lub twarzy;
• bóle korzonków;
• niedowład kończyn.

6. Przewlekłe zanikowe zapalenie skóry
Zanikowe zapalenie skóry pojawia się zwykle kilka, a nawet kilkanaście lat po zakażeniu. To czerwone lub sinoczerwone zmiany na skórze (najczęściej kończynach, twarzy lub tułowiu), wyglądające jak siniaki lub wysypka. Z czasem pokrywają całe ciało. Czasami pacjenci mogą odczuwać ból kończyn, swędzenie lub nietypowe wrażenia czuciowe (prądy, mrowienie, zmiany temperatury).

Badania na boreliozę

O ile pojawienie się rumienia jednoznacznie wskazuje na zakażenie od kleszcza, o tyle pozostałe objawy nie są tak oczywiste. Warto również pamiętać, że rumień nie występuje u średnio 20% zakażonych. Jakie są badania na boreliozę?

Test PCR

Chcąc potwierdzić pochodzenie rumienia, neuroboreliozę, boreliozowe zapalenie stawów lub przewlekłe zanikowe zapalenie skóry wykonuje się test PCR na boreliozę. To również proste pobranie krwi, które możesz wykonać w swoim domu.

Zaplanuj badanie PCR na boreliozę w domu.

Test na boreliozę ELISA

W większości przypadków wystarczy badanie przeciwciał IgG oraz IgM o wysokiej czułości metodą ELISA. Badania tego nie wykonuje się tylko w przypadku wystąpienia rumienia. W zależności od stadium choroby wybrane typy przeciwciał sugerują boreliozę.

Zamów badanie na przeciwciała boreliozy do domu.

Test na boreliozę metodą Western Blot

Jest to badanie podobne do badania ELISA, charakteryzuje się jednak większą swoistością. Jest wykonywane w celu potwierdzenia wyników dodatnich lub wątpliwych otrzymanych met. ELISA w celu wyeliminowanie wyników fałszywie dodatnich.

Zamów badanie do domu.

Borelioza a inne badania

Czy borelioza wpływa na inne wyniki badań krwi, np. morfologię lub wysoki czynnik reumatoidalny? Odpowiada diagnosta laboratoryjny mgr Agnieszka Okarmus: