Atopowe zapalenie skóry (AZS) – objawy, leczenie, pielęgnacja

Atopowe zapalenie skóry (AZS) zaliczane jest do chorób cywilizacyjnych XXI wieku. Cierpi na nie 2,4% populacji na całym świecie. Dla krajów wysokorozwiniętych odsetek chorych jest znacznie większy –  na przykład w Polsce atopowe zapalenie skóry diagnozuje się już u co piątego dziecka w wieku niemowlęcym. Choroba ma podłoże genetyczne, ale jej rozwojowi sprzyjają czynniki środowiskowe i styl życia. Zobacz, jakie są objawy atopowego zapalenia skóry i jak sobie z nimi radzić.

Atopowe zapalenie skóry – co to jest?

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to choroba zapalna, w której rozwój zaangażowane są czynniki genetyczne. Do wystąpienia objawów najczęściej dochodzi w wyniku kontaktu skóry z różnymi alergenami. AZS nazywamy także egzemą atopową lub wypryskiem atopowym. Dawniej AZS nazywano również alergicznym zapaleniem skóry, wypryskiem alergicznym i świerzbiączką.

Atopowe zapalenie skóry (AZS) – objawy

• Świąd,
• suchość skóry,
• łuszczenie się naskórka,
• zaczerwienienie skóry,
• zgrubienia zmian chorobowych,
• skłonność do bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych zakażeń zmian.

Przebieg AZS

Atopowe zapalenie skóry najczęściej pojawia się już w wieku niemowlęcym. Po jakimś czasie objawy choroby mogą minąć samoistnie lub w wyniku leczenia. Często jednak AZS ma charakter przewlekły i nawracający. Oznacza to, że objawy choroby powracają po jakimś czasie lub występują stale, ale mają różny stopień nasilenia. Ze względu na wiek, w jakim się pojawiają oraz umiejscowienie zmian, wyróżnia się:

Atopowe zapalenie skóry u niemowląt

Objawy pojawiają się u dzieci przed ukończeniem 2 lat, a najczęściej u niemowląt w 3. miesiącu życia. Zmiany występują na skórze twarzy i głowy, na uszach, tułowiu, rękach i nogach (szczególnie w miejscu zgięcia łokci i kolan). W tym okresie atopowe zapalenie skóry zwykle ma postać ostrego stanu zapalnego. Skóra staje się czerwona, pojawiają się grudki, z których sączy się wydzielina. Zmiany są bardzo swędzące, dziecko się drapie, co może prowadzić do nadkażeń bakteryjnych i powstania strupów.

Atopowe zapalenie skóry (AZS) u dzieci

Objawy pojawiają się między 3. a 12. rokiem życia. Mogą wystąpić pierwszy raz w życiu, ale mogą być też być kontynuacją choroby z okresu niemowlęcego. Zmiany najczęściej obejmują zgięcia kolan i łokci, nadgarstki, grzbiet dłoni i stóp, szyję, skórę twarzy, powieki i okolicę ust. Rzadziej zlokalizowane są na podeszwach stóp i opuszkach palców. Na początku skóra staje się sucha, czerwona i swędząca. Z czasem ulega zgrubieniu, ciemnieje i powstają bruzdy – jest podobna do kory drzewa. W wyniku drapania może dojść do nadkażeń bakteryjnych.

Atopowe zapalenie skóry u młodzieży i dorosłych

Symptomy choroby występują po 12. roku życia. Zmiany mogą objąć całe ciało, mogą też wystąpić tylko na którejś jego części (twarzy, szyi, klatce piersiowej, rękach, nogach). Najczęściej są symetryczne i mają postać wyprysku. Zmieniona chorobowo skóra staje się gruba, bardzo sucha i swędząca.

Miejsce występowania zmian w AZS ze względu na wiek:

Jak wygląda atopowe zapalenie skóry?

Atopowe zapalenie skóry a łuszczyca

Początkowe zmiany skórne w atopowym zapaleniu skóry i łuszczycy mogą być do siebie podobne. Jednak występują one w innych miejscach na ciele. Zmiany atopowe są też bardziej swędzące niż zmiany łuszczycowe.

Diagnostyka AZS

Jeśli podejrzewasz u siebie lub swojego dziecka atopowe zapalenie skóry, skonsultuj się z dermatologiem lub alergologiem. Choroba nie zawsze jest łatwa do zdiagnozowania, ponieważ wiele objawów może przypominać inne stany zapalne skóry. Dlatego w diagnostyce AZS stosuje się kryteria Hannifina-Rajki. Dzielą się one na mniejsze i większe. Aby lekarz mógł stwierdzić atopowe zapalenie skóry, muszą być spełnione 3 z 4 kryteriów większych. Kryteria mniejsze stanowią jedynie uzupełnienie wywiadu.

Kryteria większe:

• świąd,
• charakterystyczne umiejscowienie zmian skórnych,
• przewlekły i nawrotowy przebieg choroby,
• występowanie dziedzicznych chorób alergicznych (atopii) u innych członków rodziny.

Kryteria mniejsze:

• suchość skóry,
• rogowacenie przymieszkowe i/lub rybia łuska,
• wystąpienie pierwszych objawów choroby w dzieciństwie,
• podwyższone stężenie IgE w surowicy,
• dodatnie wyniki testów skórnych z alergenami,
• nawracające zakażenia skóry,
• nietolerancje pokarmowe np. nietolerancja glutenu,
• nietolerancja wełny,
• łupież biały,
• biała pokrzywka dermograficzna,
• rumień twarzy,
• zapalenie czerwieni wargowej,
• zaćma,
• stożek rogówki (degeneracyjna, niezapalna choroba rogówki oka),
• nawrotowe zapalenie spojówek,
• przebarwienia powiek i skóry wokół oczu,
• objaw Dennie-Morgana (dodatkowy fałd skórny poniżej dolnej powieki) – występuje tylko w przypadku AZS,
• zapalenie brodawek sutkowych,
• nasilenie objawów w sytuacjach stresowych,
• natychmiastowe odczyny skórne.

Jakie badania krwi wykonać przy podejrzeniu atopowego zapalenia skóry?

Atopowe zapalenie skóry (AZS) – leczenie

Atopowe zapalenie skóry leczy się przyczynowo i objawowo. W leczeniu przyczynowym konieczne jest zidentyfikowanie alergenu – substancji, która wywołuje objawy lub przyczynia się do ich nasilenia. Alergenami mogą być niektóre pokarmy, pyłki roślin, roztocza, sierść zwierząt, leki i różne substancje chemiczne znajdujące się np. w kosmetykach. 

Leczenie objawowe polega na doustnym lub miejscowym podaniu leków, których celem jest złagodzenie nieprzyjemnych dolegliwości AZS. 

Leki na atopowe zapalenie skóry

W leczeniu atopowego zapalenia skóry najczęściej stosuje się:

• leki przeciwhistaminowe – stanowią podstawę leczenia AZS,
• kortykosteroidy – w postaci maści sterydowej,
• leki immunosupresyjne,
• leki biologiczne np. dupilumab,
• emolienty – w formie emulsji, kremów i balsamów, które nawilżają i natłuszczają skórę. Wspierają funkcje bariery skórnej, która w AZS jest zaburzona.

W leczeniu AZS stosuje się także fotochemioterapię oraz fototerapię. W obu przypadkach do leczenia zmian wykorzystuje się światło ultrafioletowe. W fotochemioterapii zmienioną chorobowo skórę dodatkowo smaruje się związkami chemicznymi (fotouczulaczami), które zwiększają skuteczność naświetlań.

W przypadku ciężkiego przebiegu choroby można stosować tzw. mokre opatrunki. Gazę albo inny materiał nasącza się maścią sterydową lub emolientem i delikatnie owija chore miejsce.

Maść z witaminą A

Maść z witaminą A ze względu na wysoką zawartość retinolu jest bardzo dobrym kremem na atopowe zapalenie skóry. Ma tłustą konsystencję, ale dość dobrze się wchłania, pozostawiając na skórze cienką warstwę ochronną. Doskonale nawilża, odżywia i regeneruje skórę. Skutecznie łagodzi podrażnienia i zapobiega utracie wody. Ze względu na wysoką zawartość retinolu możesz stosować maksymalnie 2-3 razy dziennie.

Czy atopowe zapalenie skóry jest wyleczalne?

Atopowe zapalenie skóry nie jest w pełni wyleczalne. Objawy choroby można złagodzić lub „wyciszyć”. Jednak w pewnych sytuacjach lub na skutek niektórych czynników środowiskowych choroba może ponownie dać o sobie znać. Jeśli cierpisz na AZS, powinieneś dobrze poznać chorobę i obserwować swoje ciało. Dzięki temu dowiesz się, co u Ciebie nasila objawy. W dalszej części artykułu dowiesz się, jak pielęgnować skórę atopową i jakie zmiany wprowadzić w codziennym życiu, aby złagodzić objawy i uniknąć nawrotu choroby w przyszłości.

Pielęgnacja skóry atopowej

Pielęgnacja skóry atopowej nie jest łatwa, szczególnie jeśli objawy są bardzo nasilone. Na szczęście w aptekach dostępnych jest wiele kosmetyków i specjalistycznych preparatów, które skutecznie złagodzą nieprzyjemne objawy choroby.

Podstawą pielęgnacji skóry atopowej powinny być emolienty. Są to preparaty kosmetyczne lub dermatologiczne, które działają nawilżająco, natłuszczająco, zmiękczająco i regenerująco. Mają także właściwości przeciwzapalne i skutecznie łagodzą uciążliwe swędzenie. Działają zarówno na powierzchni skóry, jak i w jej głębszych warstwach. Na naskórku tworzą ochronną warstwę okluzyjną, która zapobiega utracie wody. Wnikając w głąb skóry, zatrzymują wodę, co znacznie poprawia poziom jej nawilżenia. Emolienty na atopowe zapalenie skóry dostępne są w formie oliwek, kremów, balsamów i maści.

Płyn do kąpieli na atopowe zapalenie skóry

Długa kąpiel w wannie nie jest wskazana przy atopowym zapaleniu skóry. Skóra atopowa nie lubi długiego kontaktu z wodą. Nie toleruje też zbyt zimnej lub gorącej wody oraz wahań temperatury. Dlatego zaleca się szybkie, maksymalnie 10-minutowe prysznice. Nie zawsze jest to jednak możliwe, np. w przypadku niemowlęcia. Małe dziecko z atopowym zapaleniem skóry można wykąpać w wanience, ale trzeba przestrzegać poniższych zasad:

• do kąpieli należy użyć emolientu lub emulsji dedykowanej dzieciom z AZS;
• czas kąpieli to maksymalnie 10 minut;
• odpowiednia temperatura to 37-37,50C;
• po kąpieli skórę osuszamy ręcznikiem, bez pocierania.

Szampon na atopowe zapalenie skóry

Emolienty stosuje się nie tylko na ciało i twarz, ale także na skórę głowy. Szampon na atopowe zapalenie skóry nie tylko złagodzi swędzenie i łuszczenie się naskórka, ale także pozytywnie wpłynie na włosy i ułatwi ich rozczesywanie.

Nie wiesz, na co zwracać uwagę przy wyborze kosmetyku na AZS? Kliknij i pobierz PDF-a z listą składników, których warto szukać w składzie kosmetyków oraz tych, których lepiej się wystrzegać.

Suplementacja w atopowym zapaleniu skóry