Alergie i nietolerancje: 20 badań

Nietolerancje i nadwrażliwości pokarmowe o charakterze niealergicznym nie angażują mechanizmów układu odpornościowego typowych dla klasycznej alergii. Wynikają one z różnorodnych mechanizmów nieimmunologicznych — m.in. metabolicznych (np. niedobory enzymów), transportowych lub farmakologicznych. Dlatego ich diagnostyka różni się diametralnie w zależności od podejrzewanego pokarmu i patomechanizmu.

• Nietolerancja laktozy — badanie genetyczne oceniające predyspozycję do hipolaktazji typu dorosłych (pierwotnej) — nie wykryje wtórnego niedoboru laktazy (np. po przebytym rotawirusie czy w przebiegu nieleczonej celiakii). Pomocniczo w diagnostyce pediatrycznej, podczas badania ogólnego kału ocenia się pH kału. Kluczowym postępowaniem w przypadku nietolerancji laktozy będzie zmniejszenie zawartości laktozy w diecie poprzez wprowadzenie do diety mieszanek ubogolaktozowych, ograniczenie spożycia mleka fermentowanego, serów i jogurtów czy całkowitą eliminację laktozy bądź podawanie laktazy egzogennej.
• Nietolerancja fruktozy — badanie genetyczne oceniające najczęstsze mutacje w genie ALDOB, odpowiedzialne za rozwój dziedzicznej nietolerancji fruktozy. Jest to rzadka, ale poważna choroba metaboliczna (niedobór aldolazy B), a test genetyczny stanowi narzędzie rozstrzygające w jej rozpoznawaniu.
• Celiakia — zgodnie z obecnymi zaleceniami ESPGHAN i ESsCD diagnostykę celiakii (choroba o podłożu autoimmunologicznym) zawsze rozpoczyna się od oznaczenia przeciwciał przeciwko transglutaminazie tkankowej w klasie IgA i całkowitych IgA niezależnie od wieku pacjenta. Jeżeli u chorych stwierdza się niskie stężenia całkowitych IgA (<0,2 g/l w wieku powyżej 3 lat) lub deficyt IgA, to należy wykonać jeden z następujących testów w klasie IgG: tTG, DPG lub EMA. Rola oznaczania haplotypów HLA-DQ2/8 - mimo że oznaczanie HLA-DQ2/8 nie jest stosowane rutynowo, zaleca się je w przypadkach, gdy istnieją wątpliwości diagnostyczne (np. niejednoznaczne wyniki, rozpoczęcie diety bezglutenowej przed przeprowadzeniem badań, celiakia potencjalna lub przypadki seronegatywne) oraz w badaniach przesiewowych określonych grup ryzyka rozwoju celiakii.
• Nietolerancja histaminy (HIT) — obniżona aktywność enzymu DAO, która często może być mylona z alergią na pokarmy bogatohistaminowe ze względu na niemal bliźniaczo przypominające reakcje alergiczne (pokrzywka, bóle głowy, wodnisty katar). Dlatego też kluczowe będzie wykluczenie tła IgE-zależnego oraz oznaczenie aktywności diaminooksydazy (DAO) w surowicy co stanowi właściwy punkt wyjścia diagnostycznego, odzwierciedlający mniejszą zdolność organizmu do degradacji histaminy egzogennej.

Alergie wieku dziecięcego objawiają się przewlekłym katarem, nawracającym kaszlem, zmianami skórnymi lub dolegliwościami brzusznymi. Testy z krwi są tu wygodne bo można je wykonać w każdym wieku.

Dla najmłodszych punktem startu jest zestaw: morfologia z rozmazem krwi, IgE całkowite oraz panel pediatryczny obejmujący najczęstsze alergeny wziewne i pokarmowe wieku dziecięcego. Nie ma potrzeby badania wrażliwości na pokarm, którego dziecko jeszcze nie jadło.

Medyk pobierze krew od dziecka i od Ciebie w ramach jednej wizyty — jeśli maluch często choruje, warto przy okazji sprawdzić stężenie ferrytyny i witaminy D.

Wynik badania alergicznego czy testu na nietolerancję to wskazówka, nie diagnoza. Do alergologa lub gastrologa należy się zgłosić w pierwszej kolejności zanim podejmiemy decyzję o wyborze badań. Szczególnie warto zwrócić uwagę na:

• obserwowane objawy zarówno związane z układem pokarmowym, oddechowym czy skórą,
• objawy pokarmowe jak i wziewne nawracają pomimo próby wykluczenia ich z żywności i otoczenia,
• pojawił się epizod ciężkiej reakcji (duszność, obrzęk) — konieczne jest pilne wykluczenie anafilaksji,
• planujesz suplementację DAO lub długotrwałą dietę eliminacyjną.

Panel alergologiczny zawsze interpretuje się w odniesieniu do objawów i pełnego wywiadu z pacjentem w gabinecie lekarskim.