Dna moczanowa – objawy, przyczyny, badania i leczenie

Dna moczanowa to przewlekła choroba metaboliczna, w której nadmiar kwasu moczowego we krwi (hiperurykemia) prowadzi do odkładania się kryształów moczanu sodu w stawach, ścięgnach i nerkach. Objawia się nagłymi napadami silnego bólu, obrzęku i zaczerwienienia stawu – najczęściej u podstawy dużego palca stopy. Podstawowym badaniem laboratoryjnym w diagnostyce jest oznaczenie stężenia kwasu moczowego we krwi.

Kluczowe informacje

• Dna moczanowa, nazywana też artretyzmem lub skazą moczanową, znacznie częściej dotyka mężczyzn niż kobiety.
• W około połowie przypadków pierwszy napad obejmuje staw u podstawy dużego palca stopy – wtedy mówimy o podagrze.
• Hiperurykemia nie zawsze oznacza chorobę – dna moczanowa rozwija się jedynie u co piątej osoby z podwyższonym stężeniem kwasu moczowego.
• Sama predyspozycja metaboliczna pozostaje na całe życie, jednak przy odpowiednio prowadzonym leczeniu i długotrwałym utrzymaniu prawidłowego stężenia kwasu moczowego można całkowicie wyeliminować napady.
• Dna moczanowa nie jest chorobą śmiertelną, jednak nieleczona może prowadzić do trwałego uszkodzenia stawów i nerek.

Co to jest dna moczanowa?

Dna moczanowa to choroba reumatyczna o podłożu metabolicznym, w przebiegu której dochodzi do stanu zapalnego stawów. Charakteryzuje się naprzemiennymi okresami ostrych napadów zapalenia stawów i okresami remisji, w początkowej fazie choroby niemal całkowitej.

Najczęściej zajmowany jest staw śródstopno-paliczkowy dużego palca stopy, jednak dna może obejmować również staw skokowy, kolanowy, stawy nadgarstka i palców rąk, a nawet staw barkowy.

Od czego robi się dna moczanowa?

Bezpośrednią przyczyną dny moczanowej jest odkładanie się kryształów moczanu sodu w stawach, ścięgnach i sąsiadujących tkankach. Kryształy powstają, gdy stężenie kwasu moczowego we krwi jest zbyt wysokie – mówimy wtedy o hiperurykemii.

Kwas moczowy powstaje w wyniku przemian puryn – związków obecnych m.in. w mięsie i roślinach strączkowych. Zwykle rozpuszcza się we krwi i jest wydalany przez nerki z moczem. Hiperurykemia pojawia się, gdy organizm wytwarza go za dużo lub nerki wydalają go za mało – ten drugi mechanizm jest częstszy.

Chcesz sprawdzić, czy masz hiperurykemię? Wykonaj badanie stężenia kwasu moczowego we krwi – to proste oznaczenie z krwi żylnej.

Czynniki ryzyka dny moczanowej

Lekarze nadal nie wiedzą do końca, dlaczego tylko część osób z hiperurykemią zachoruje. Wiadomo jednak, że ryzyko zwiększają:

• nadwaga i otyłość – nadmierna masa ciała sprzyja wzrostowi stężenia kwasu moczowego;
• płeć męska – mężczyźni chorują wielokrotnie częściej niż kobiety;
• wiek – choroba rzadko występuje przed 30. rokiem życia, a u kobiet pojawia się najczęściej po menopauzie;
• dieta bogata w puryny – czerwone mięso, podroby, owoce morza oraz napoje słodzone fruktozą;
• alkohol – zwłaszcza piwo i alkohole wysokoprocentowe;
• uwarunkowania genetyczne – dna w rodzinie zwiększa ryzyko zachorowania;
• odwodnienie i intensywny wysiłek fizyczny;
• choroby współistniejące – cukrzyca, nadciśnienie, miażdżyca, choroby nerek;
• uraz, zabieg operacyjny lub infekcja – mogą wywołać lub nasilić napad.

Na stężenie kwasu moczowego wpływają też niektóre leki:

• kwas acetylosalicylowy (aspiryna) w małej dawce, stosowany przeciwzakrzepowo – paradoksalnie, w przeciwieństwie do wyższych dawek, obniża wydalanie kwasu moczowego przez nerki;
• cyklosporyna, stosowana m.in. w leczeniu łuszczycy;
• niacyna, stosowana w leczeniu zaburzeń lipidowych;
• leki moczopędne, stosowane m.in. w nadciśnieniu (np. hydrochlorotiazyd, który może zwiększać ryzyko napadu dny – dlatego lekarz zachowuje szczególną ostrożność, przepisując go pacjentom z dną w wywiadzie);
• część leków przeciwnowotworowych.

Nie odstawiaj leków na własną rękę – decyzję o zmianie terapii zawsze podejmuje lekarz.

Jakie są objawy dny moczanowej?

Napad dny zaczyna się nagle, najczęściej w nocy lub nad ranem. Ból narasta w ciągu kilku godzin i bywa na tyle silny, że trudno dotknąć zajętego stawu czy włożyć but. Do typowych objawów ostrego napadu należą:

• bardzo silny ból stawu;
• obrzęk, zaczerwienienie i ocieplenie skóry nad stawem;
• ograniczona ruchomość zajętego stawu;
• złuszczanie się skóry w okolicy stawu po ustąpieniu obrzęku;
• niekiedy gorączka, dreszcze i uczucie ogólnego rozbicia.

Ostry napad trwa zwykle od kilku dni do około dwóch tygodni. Kolejny atak może pojawić się po tygodniach, miesiącach, a nawet latach.

Podagra – dna w stopie

Podagra to dna moczanowa obejmująca staw śródstopno-paliczkowy dużego palca stopy. Objawy są takie same jak przy innych lokalizacjach, jednak ból bywa najsilniejszy po przebudzeniu i szczególnie dokuczliwy po zdjęciu obuwia.

Nietypowe objawy i powikłania

Na początku choroby objawy nie zawsze są charakterystyczne. Zmęczenie, gorączka i ból w okolicy stawów bywają mylone z infekcją grypopodobną, a u osób aktywnych fizycznie – z przetrenowaniem. Jeśli dolegliwości się powtarzają, warto skonsultować się z lekarzem lub wykonać podstawowe badania krwi.

Długotrwała, nieleczona hiperurykemia może prowadzić do:

• guzków dnawych – twardych, zazwyczaj niebolesnych złogów kryształów pod skórą, tworzących się m.in. w okolicy stawów;
• nadżerek kostnych i przewlekłego zapalenia stawów;
• kamicy nerkowej i nefropatii moczanowej – uszkodzenia nerek na skutek odkładania się kryształów moczanu.

Jak przebiega dna moczanowa?

Dna moczanowa jest chorobą przewlekłą z okresami zaostrzeń i remisji. Wyróżnia się 4 etapy.

W diagnostyce i monitorowaniu choroby wykorzystuje się oznaczenie stężenia kwasu moczowego, parametrów nerkowych oraz badania obrazowe.

Ryzyko przejścia bezobjawowej hiperurykemii w postać objawową rośnie wraz ze stężeniem kwasu moczowego i wiekiem pacjenta. Nadużywanie alkoholu oraz dieta bogata w puryny przyspieszają rozwój postaci przewlekłej.

Jakie badania na dnę moczanową?

Podstawowym badaniem laboratoryjnym w diagnostyce dny moczanowej jest oznaczenie stężenia kwasu moczowego we krwi. O hiperurykemii mówi się najczęściej, gdy stężenie przekracza 7 mg/dl u mężczyzn i 6 mg/dl u kobiet.

Zakres referencyjny wg. "Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej" B.Solnica, A.Dembińska-Kieć, J.W.Naskalski.

Kobiety 2,3 - 6,6 mg/dl (137-393 µmol/l)

Mężczyźni 3,6 - 8,5 mg/dl (214-506 µmol/l)

Prawidłowy wynik badania podczas ostrego napadu nie wyklucza dny moczanowej. Ostateczne rozpoznanie potwierdza lekarz – najpewniejszym dowodem jest obecność kryształów moczanu sodu w płynie pobranym ze stawu.

Objawy dny moczanowej mogą przypominać reumatoidalne zapalenie stawów, boreliozę czy reaktywne zapalenie stawów. Dlatego w diagnostyce różnicowej warto wykonać dodatkowe badania pomagające odróżnić te schorzenia.

Wszystkie te parametry zawiera pakiet badań na bolące stawy – 12 oznaczeń z jednego pobrania krwi. Więcej badań znajdziesz w kategorii kości i stawy.

Do jakiego lekarza z dną?

Z podejrzeniem dny moczanowej zgłoś się najpierw do lekarza rodzinnego. Przeprowadzi wywiad, zleci podstawowe badania i w razie potrzeby skieruje Cię do reumatologa. Na wizytę u reumatologa w ramach NFZ często trzeba poczekać – wyniki badań wykonanych wcześniej przyspieszają diagnostykę.

Jak leczy się dnę moczanową?

Leczenie dny moczanowej zależy od etapu choroby.

• Bezobjawowa hiperurykemia – zwykle wystarcza zmiana stylu życia, regularna kontrola stężenia kwasu moczowego oraz obserwacja lekarska.
• Ostry napad – stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne, kolchicynę lub glikokortykosteroidy. Celem leczenia jest złagodzenie bólu i wyciszenie stanu zapalnego.
• Okres międzynapadowy – kluczowe jest utrzymanie niskiego stężenia kwasu moczowego. U osób z częstymi napadami lekarz może zalecić leki obniżające jego stężenie, np. allopurynol lub febuksostat. Wybór leku i dawkowania zależy m.in. od czynności nerek.
• Dna przewlekła – leczenie ma na celu zahamowanie postępu choroby oraz leczenie powikłań i chorób współistniejących, takich jak nadciśnienie tętnicze czy zaburzenia lipidowe.

Nie istnieje szybki, domowy sposób na dnę moczanową. W trakcie napadu należy stosować leki przepisane przez lekarza. Osoby z rozpoznaną dną moczanową pozostają pod stałą kontrolą lekarską i okresowo oznaczają stężenie kwasu moczowego.

Dna moczanowa – dieta i profilaktyka

Modyfikacja sposobu żywienia pomaga obniżyć stężenie kwasu moczowego we krwi. NFZ poleca w dnie moczanowej model diety DASH, dostępny jako bezpłatny plan żywieniowy "DASH Dna moczanowa" na portalu Diety NFZ (diety.nfz.gov.pl).

Codzienne nawyki wspierające leczenie dny moczanowej:

• pij co najmniej 2 litry płynów dziennie, najlepiej wody, małymi łykami przez cały dzień;
• jedz 4–5 mniejszych posiłków o regularnych porach;
• ostatni posiłek zjedz co najmniej 3 godziny przed snem;
• utrzymuj prawidłową masę ciała i rzuć palenie;
• dbaj o regularną aktywność fizyczną;
• kontroluj ciśnienie tętnicze, glukozę i lipidy.

Dietę niskopurynową warto stosować również wtedy, gdy ból ustąpi – to element długoterminowej kontroli choroby, a nie tylko postępowanie w czasie napadu. Choroby współistniejące z dną warto regularnie monitorować – pomogą w tym badania na zaburzenia metaboliczne oraz badania z kategorii nerki i drogi moczowe. Po 40. roku życia warto sprawdzić też pakiety badań 40+.