Dna moczanowa – objawy, przyczyny, badania i leczenie

Diagnosta laboratoryjny z wieloletnim doświadczeniem pracy w laboratoriach diagnostycznych, specjalista laboratoryjnej transfuzjologii medycznej, absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Jest członkiem PTHiT oraz PTDL. W pracy łączy rzetelną wiedzę medyczną z interdyscyplinarnym spojrzeniem na zdrowie pacjenta. Aktywnie promuje świadomy i zdrowy styl życia.

Dna moczanowa to przewlekła choroba metaboliczna, w której nadmiar kwasu moczowego we krwi (hiperurykemia) prowadzi do odkładania się kryształów moczanu sodu w stawach, ścięgnach i nerkach. Objawia się nagłymi napadami silnego bólu, obrzęku i zaczerwienienia stawu – najczęściej u podstawy dużego palca stopy. Podstawowym badaniem laboratoryjnym w diagnostyce jest oznaczenie stężenia kwasu moczowego we krwi.

Kluczowe informacje
Dna moczanowa, nazywana też artretyzmem lub skazą moczanową, znacznie częściej dotyka mężczyzn niż kobiety.
W około połowie przypadków pierwszy napad obejmuje staw u podstawy dużego palca stopy – wtedy mówimy o podagrze.
Hiperurykemia nie zawsze oznacza chorobę – dna moczanowa rozwija się jedynie u co piątej osoby z podwyższonym stężeniem kwasu moczowego.
Sama predyspozycja metaboliczna pozostaje na całe życie, jednak przy odpowiednio prowadzonym leczeniu i długotrwałym utrzymaniu prawidłowego stężenia kwasu moczowego można całkowicie wyeliminować napady.
Dna moczanowa nie jest chorobą śmiertelną, jednak nieleczona może prowadzić do trwałego uszkodzenia stawów i nerek.

Co to jest dna moczanowa?

Dna moczanowa to choroba reumatyczna o podłożu metabolicznym, w przebiegu której dochodzi do stanu zapalnego stawów. Charakteryzuje się naprzemiennymi okresami ostrych napadów zapalenia stawów i okresami remisji, w początkowej fazie choroby niemal całkowitej.

Najczęściej zajmowany jest staw śródstopno-paliczkowy dużego palca stopy, jednak dna może obejmować również staw skokowy, kolanowy, stawy nadgarstka i palców rąk, a nawet staw barkowy.

Od czego robi się dna moczanowa?

Bezpośrednią przyczyną dny moczanowej jest odkładanie się kryształów moczanu sodu w stawach, ścięgnach i sąsiadujących tkankach. Kryształy powstają, gdy stężenie kwasu moczowego we krwi jest zbyt wysokie – mówimy wtedy o hiperurykemii.

Kwas moczowy powstaje w wyniku przemian puryn – związków obecnych m.in. w mięsie i roślinach strączkowych. Zwykle rozpuszcza się we krwi i jest wydalany przez nerki z moczem. Hiperurykemia pojawia się, gdy organizm wytwarza go za dużo lub nerki wydalają go za mało – ten drugi mechanizm jest częstszy.

Chcesz sprawdzić, czy masz hiperurykemię? Wykonaj badanie stężenia kwasu moczowego we krwi – to proste oznaczenie z krwi żylnej.

Czynniki ryzyka dny moczanowej

Lekarze nadal nie wiedzą do końca, dlaczego tylko część osób z hiperurykemią zachoruje. Wiadomo jednak, że ryzyko zwiększają:

nadwaga i otyłość – nadmierna masa ciała sprzyja wzrostowi stężenia kwasu moczowego;
płeć męska – mężczyźni chorują wielokrotnie częściej niż kobiety;
wiek – choroba rzadko występuje przed 30. rokiem życia, a u kobiet pojawia się najczęściej po menopauzie;
dieta bogata w puryny – czerwone mięso, podroby, owoce morza oraz napoje słodzone fruktozą;
alkohol – zwłaszcza piwo i alkohole wysokoprocentowe;
uwarunkowania genetyczne – dna w rodzinie zwiększa ryzyko zachorowania;
odwodnienie i intensywny wysiłek fizyczny;
choroby współistniejące – cukrzyca, nadciśnienie, miażdżyca, choroby nerek;
uraz, zabieg operacyjny lub infekcja – mogą wywołać lub nasilić napad.

Na stężenie kwasu moczowego wpływają też niektóre leki:

kwas acetylosalicylowy (aspiryna) w małej dawce, stosowany przeciwzakrzepowo – paradoksalnie, w przeciwieństwie do wyższych dawek, obniża wydalanie kwasu moczowego przez nerki;
cyklosporyna, stosowana m.in. w leczeniu łuszczycy;
niacyna, stosowana w leczeniu zaburzeń lipidowych;
leki moczopędne, stosowane m.in. w nadciśnieniu (np. hydrochlorotiazyd, który może zwiększać ryzyko napadu dny – dlatego lekarz zachowuje szczególną ostrożność, przepisując go pacjentom z dną w wywiadzie);
część leków przeciwnowotworowych.

Nie odstawiaj leków na własną rękę – decyzję o zmianie terapii zawsze podejmuje lekarz.

Jakie są objawy dny moczanowej?

Napad dny zaczyna się nagle, najczęściej w nocy lub nad ranem. Ból narasta w ciągu kilku godzin i bywa na tyle silny, że trudno dotknąć zajętego stawu czy włożyć but. Do typowych objawów ostrego napadu należą:

bardzo silny ból stawu;
obrzęk, zaczerwienienie i ocieplenie skóry nad stawem;
ograniczona ruchomość zajętego stawu;
złuszczanie się skóry w okolicy stawu po ustąpieniu obrzęku;
niekiedy gorączka, dreszcze i uczucie ogólnego rozbicia.

Ostry napad trwa zwykle od kilku dni do około dwóch tygodni. Kolejny atak może pojawić się po tygodniach, miesiącach, a nawet latach.

Podagra – dna w stopie

Podagra to dna moczanowa obejmująca staw śródstopno-paliczkowy dużego palca stopy. Objawy są takie same jak przy innych lokalizacjach, jednak ból bywa najsilniejszy po przebudzeniu i szczególnie dokuczliwy po zdjęciu obuwia.

Nietypowe objawy i powikłania

Na początku choroby objawy nie zawsze są charakterystyczne. Zmęczenie, gorączka i ból w okolicy stawów bywają mylone z infekcją grypopodobną, a u osób aktywnych fizycznie – z przetrenowaniem. Jeśli dolegliwości się powtarzają, warto skonsultować się z lekarzem lub wykonać podstawowe badania krwi.

Długotrwała, nieleczona hiperurykemia może prowadzić do:

guzków dnawych – twardych, zazwyczaj niebolesnych złogów kryształów pod skórą, tworzących się m.in. w okolicy stawów;
nadżerek kostnych i przewlekłego zapalenia stawów;
kamicy nerkowej i nefropatii moczanowej – uszkodzenia nerek na skutek odkładania się kryształów moczanu.

Jak przebiega dna moczanowa?

Dna moczanowa jest chorobą przewlekłą z okresami zaostrzeń i remisji. Wyróżnia się 4 etapy.

W diagnostyce i monitorowaniu choroby wykorzystuje się oznaczenie stężenia kwasu moczowego, parametrów nerkowych oraz badania obrazowe.

Ryzyko przejścia bezobjawowej hiperurykemii w postać objawową rośnie wraz ze stężeniem kwasu moczowego i wiekiem pacjenta. Nadużywanie alkoholu oraz dieta bogata w puryny przyspieszają rozwój postaci przewlekłej.

Jakie badania na dnę moczanową?

Podstawowym badaniem laboratoryjnym w diagnostyce dny moczanowej jest oznaczenie stężenia kwasu moczowego we krwi. O hiperurykemii mówi się najczęściej, gdy stężenie przekracza 7 mg/dl u mężczyzn i 6 mg/dl u kobiet.

Zakres referencyjny wg. "Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej" B.Solnica, A.Dembińska-Kieć, J.W.Naskalski.

Kobiety 2,3 - 6,6 mg/dl (137-393 µmol/l)

Mężczyźni 3,6 - 8,5 mg/dl (214-506 µmol/l)

Prawidłowy wynik badania podczas ostrego napadu nie wyklucza dny moczanowej. Ostateczne rozpoznanie potwierdza lekarz – najpewniejszym dowodem jest obecność kryształów moczanu sodu w płynie pobranym ze stawu.

Objawy dny moczanowej mogą przypominać reumatoidalne zapalenie stawów, boreliozę czy reaktywne zapalenie stawów. Dlatego w diagnostyce różnicowej warto wykonać dodatkowe badania pomagające odróżnić te schorzenia.

Wszystkie te parametry zawiera pakiet badań na bolące stawy – 12 oznaczeń z jednego pobrania krwi. Więcej badań znajdziesz w kategorii kości i stawy.

Do jakiego lekarza z dną?

Z podejrzeniem dny moczanowej zgłoś się najpierw do lekarza rodzinnego. Przeprowadzi wywiad, zleci podstawowe badania i w razie potrzeby skieruje Cię do reumatologa. Na wizytę u reumatologa w ramach NFZ często trzeba poczekać – wyniki badań wykonanych wcześniej przyspieszają diagnostykę.

Jak leczy się dnę moczanową?

Leczenie dny moczanowej zależy od etapu choroby.

Bezobjawowa hiperurykemia – zwykle wystarcza zmiana stylu życia, regularna kontrola stężenia kwasu moczowego oraz obserwacja lekarska.
Ostry napad – stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne, kolchicynę lub glikokortykosteroidy. Celem leczenia jest złagodzenie bólu i wyciszenie stanu zapalnego.
Okres międzynapadowy – kluczowe jest utrzymanie niskiego stężenia kwasu moczowego. U osób z częstymi napadami lekarz może zalecić leki obniżające jego stężenie, np. allopurynol lub febuksostat. Wybór leku i dawkowania zależy m.in. od czynności nerek.
Dna przewlekła – leczenie ma na celu zahamowanie postępu choroby oraz leczenie powikłań i chorób współistniejących, takich jak nadciśnienie tętnicze czy zaburzenia lipidowe.

Nie istnieje szybki, domowy sposób na dnę moczanową. W trakcie napadu należy stosować leki przepisane przez lekarza. Osoby z rozpoznaną dną moczanową pozostają pod stałą kontrolą lekarską i okresowo oznaczają stężenie kwasu moczowego.

Dna moczanowa – dieta i profilaktyka

Modyfikacja sposobu żywienia pomaga obniżyć stężenie kwasu moczowego we krwi. NFZ poleca w dnie moczanowej model diety DASH, dostępny jako bezpłatny plan żywieniowy "DASH Dna moczanowa" na portalu Diety NFZ (diety.nfz.gov.pl).

Codzienne nawyki wspierające leczenie dny moczanowej:

pij co najmniej 2 litry płynów dziennie, najlepiej wody, małymi łykami przez cały dzień;
jedz 4–5 mniejszych posiłków o regularnych porach;
ostatni posiłek zjedz co najmniej 3 godziny przed snem;
utrzymuj prawidłową masę ciała i rzuć palenie;
dbaj o regularną aktywność fizyczną;
kontroluj ciśnienie tętnicze, glukozę i lipidy.

Dietę niskopurynową warto stosować również wtedy, gdy ból ustąpi – to element długoterminowej kontroli choroby, a nie tylko postępowanie w czasie napadu. Choroby współistniejące z dną warto regularnie monitorować – pomogą w tym badania na zaburzenia metaboliczne oraz badania z kategorii nerki i drogi moczowe. Po 40. roku życia warto sprawdzić też pakiety badań 40+.

Sama predyspozycja metaboliczna do dny moczanowej utrzymuje się przez całe życie, jednak wcześnie rozpoznana i odpowiednio leczona choroba – w połączeniu ze zmianą stylu życia – pozwala na całkowite wyciszenie objawów i normalne funkcjonowanie, nawet bez nawrotów napadów przez wiele lat.

Dna moczanowa nie jest chorobą śmiertelną. Rokowanie pogarszają nieleczone powikłania, np. uszkodzenie nerek, oraz choroby współistniejące, takie jak nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca – dlatego istotna jest ich regularna kontrola.

Tak, choć znacznie rzadziej niż mężczyźni. U kobiet dna pojawia się najczęściej po menopauzie.

Nie. Dna moczanowa rozwija się jedynie u co piątej osoby z podwyższonym stężeniem kwasu moczowego. Pozostałe osoby mają bezobjawową hiperurykemię, która wymaga jedynie okresowej obserwacji.

Krew pobiera się z żyły najlepiej rano, zachowując przerwę od jedzenia przez minimum 8 do 12 godzin przed pobraniem krwi. W tym czasie, a także rano tuż przed badaniem, dopuszczalne jest jedynie picie niewielkich ilości czystej wody niegazowanej. Na dobę lub dwie przed planowanym pobraniem należy bezwzględnie zrezygnować z picia alkoholu, ograniczyć ciężkostrawne posiłki oraz unikać produktów bogatych w puryny, takich jak czerwone mięso, podroby czy owoce morza.

Co to jest dna moczanowa?

Od czego robi się dna moczanowa?

Jakie są objawy dny moczanowej?

Jak przebiega dna moczanowa?

Jakie badania na dnę moczanową?

Do jakiego lekarza z dną?

Jak leczy się dnę moczanową?

Dna moczanowa – dieta i profilaktyka

Źródła:

Podobne artykuły

Jakie badania na nerki z krwi warto wykonać?

Kamica nerkowa – objawy, które warto znać

Reumatoidalne zapalenie stawów – objawy i leczenie

Jak wzmocnić odporność jesienią? Co działa, a co nie

Dna moczanowa – objawy, przyczyny, badania i leczenie

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest badanie krwi w domu uPacjenta?

Co to jest dna moczanowa?

Od czego robi się dna moczanowa?

Jakie są objawy dny moczanowej?

Jak przebiega dna moczanowa?

Jakie badania na dnę moczanową?

Do jakiego lekarza z dną?

Jak leczy się dnę moczanową?

Dna moczanowa – dieta i profilaktyka

Źródła:

Podobne artykuły

Jakie badania na nerki z krwi warto wykonać?

Kamica nerkowa – objawy, które warto znać

Reumatoidalne zapalenie stawów – objawy i leczenie

Jak wzmocnić odporność jesienią? Co działa, a co nie

Dna moczanowa – objawy, przyczyny, badania i leczenie

Najczęściej zadawane pytania

Czy dna moczanowa jest wyleczalna?

Ile się żyje z dną moczanową?

Czy kobiety chorują na dnę moczanową?

Czy wysoki kwas moczowy zawsze oznacza dnę?

Jak przygotować się do badania kwasu moczowego?

Czym jest badanie krwi w domu uPacjenta?