Beta-HCG, a właściwie gonadotropina kosmówkowa podjednostka beta, to hormon produkowany niemal wyłącznie w ciąży przez komórki zarodka, a następnie przez rozwijające się łożysko. Jest często nazywany „hormonem ciążowym”, ponieważ jego pojawienie się we krwi i gwałtowny wzrost stężenia są jednym z pierwszych biochemicznych sygnałów zapłodnienia.

Głównym zadaniem beta-HCG jest podtrzymywanie funkcji ciałka żółtego, które produkuje progesteron – hormon niezbędny do utrzymania wczesnej ciąży. Stężenie beta-HCG we krwi rośnie w bardzo szybkim, charakterystycznym tempie w pierwszych tygodniach ciąży, co pozwala nie tylko na jej potwierdzenie, ale również na ocenę jej prawidłowego rozwoju.

Badanie beta-HCG ma również drugie, równie ważne zastosowanie. Hormon ten może być produkowany przez niektóre typy guzów nowotworowych, zarówno u kobiet (np. rak jajnika, zaśniad groniasty), jak i u mężczyzn (rak jądra). W tych przypadkach beta-HCG pełni rolę czułego markera nowotworowego, pomocnego w diagnostyce i monitorowaniu leczenia.

Oznaczenie stężenia beta-HCG jest wskazane w kilku kluczowych sytuacjach klinicznych, z których najczęstszą jest oczywiście podejrzenie ciąży.

Wskazania związane z ciążą:

• Wczesne potwierdzenie ciąży. Badanie z krwi jest znacznie czulsze niż test z moczu i może potwierdzić ciążę już 8-10 dni po zapłodnieniu, często jeszcze przed terminem spodziewanej miesiączki.
• Monitorowanie prawidłowego rozwoju wczesnej ciąży. W pierwszych tygodniach stężenie beta-HCG powinno się podwajać co około 48 godzin. Ocena tej dynamiki jest kluczowa, gdy występują niepokojące objawy, takie jak ból czy plamienie.
• Podejrzenie ciąży pozamacicznej. W ciąży ektopowej przyrost stężenia beta-HCG jest zazwyczaj znacznie wolniejszy niż w ciąży prawidłowej.
• Podejrzenie poronienia. Spadające lub nieprawidłowo niskie stężenie beta-HCG może wskazywać na poronienie.
• Podejrzenie ciążowej choroby trofoblastycznej, np. zaśniadu groniastego, której towarzyszą bardzo wysokie stężenia beta-HCG.

Wskazania onkologiczne:

• Diagnostyka i monitorowanie nowotworów zarodkowych, głównie raka jądra u mężczyzn.
• Diagnostyka i monitorowanie nowotworów jajnika i chorób trofoblastycznych u kobiet.

Badanie beta-HCG jest ważnym narzędziem diagnostycznym, które polecamy w szczególności:

• Kobietom, które podejrzewają, że są w ciąży, w celu jej wczesnego i pewnego potwierdzenia, zwłaszcza gdy domowe testy ciążowe dają niejednoznaczny wynik.
• Kobietom we wczesnej ciąży, u których występują niepokojące objawy (ból brzucha, krwawienie, plamienie), w celu oceny dynamiki rozwoju ciąży.
• Pacjentkom po leczeniu ciąży pozamacicznej lub po poronieniu, aby upewnić się, że stężenie hormonu spadło do zera.
• Kobietom z podejrzeniem ciążowej choroby trofoblastycznej.
• Mężczyznom, u których stwierdzono guz jądra lub istnieje podejrzenie nowotworu zarodkowego.

Częstotliwość badania beta-HCG zależy od celu jego wykonania.

• W celu potwierdzenia ciąży zazwyczaj badanie wykonuje się jeden raz.
• W celu monitorowania dynamiki wczesnej ciąży, jeśli istnieją wskazania medyczne (np. plamienie, ból, historia poronień), lekarz może zlecić serię badań, najczęściej w odstępach 48-72 godzin, aby ocenić prawidłowość przyrostu.
• W monitorowaniu onkologicznym częstotliwość ustala lekarz onkolog w zależności od etapu leczenia i ryzyka nawrotu.

Przygotowanie do badania beta-HCG jest bardzo proste.

• Bycie na czczo nie jest wymagane. Badanie można wykonać o dowolnej porze, natomiast warto zachować 2-3h odstępu między posiłkiem a pobraniem krwi. Takie działanie zapobiega tzw. próbce „lipemicznej" czyli takiej, w której znajduje się zbyt wysoka poposiłkowa ilość tłuszczów.
• Przed pobraniem wypij szklankę niegazowanej wody.
• Pora dnia jest dowolna. Jednak w przypadku wykonywania serii badań w celu oceny dynamiki przyrostu, zaleca się pobieranie krwi za każdym razem o podobnej porze dnia, aby wyniki były jak najbardziej porównywalne.

Na stężenie beta-HCG we krwi wpływa kilka kluczowych czynników.

• Czynniki fizjologiczne:
• • •
    Ciąża jest główną fizjologiczną przyczyną obecności beta-HCG we krwi.
  • •
    Ciąża mnoga. Stężenia beta-HCG są wtedy odpowiednio wyższe niż w ciąży pojedynczej.
• Czynniki patologiczne:
• • •
    Ciąża pozamaciczna i poronienie charakteryzują się nieprawidłową (zbyt wolną lub spadającą) dynamiką stężeń beta-HCG.
  • •
    Zaśniad groniasty. W tym przypadku stężenia beta-HCG są ekstremalnie wysokie.
  • •
    Nowotwory zarodkowe jąder i jajników oraz inne, rzadsze nowotwory.
• Czynniki farmakologiczne:
• • •
    Leki stosowane w leczeniu niepłodności, zawierające w swoim składzie HCG, mogą dawać fałszywie dodatni wynik testu.
  • •
    Biotyna (witamina B7) w wysokich dawkach może zakłócać niektóre metody analityczne.

Wynik badania beta-HCG interpretuje się w zależności od płci i sytuacji klinicznej. Dla kobiet w ciąży kluczowa jest nie tylko pojedyncza wartość, ale przede wszystkim dynamika zmian.

• U zdrowych mężczyzn i kobiet bardzo niskie stężenie beta-HCG pozwala z dużym prawdopodobieństwem wykluczyć ciążę (pod warunkiem, że badanie nie zostało wykonane zbyt wcześnie).
• Podwyższone stężenie u kobiet w wieku rozrodczym najczęściej wskazuje na ciążę. W prawidłowo rozwijającej się ciąży stężenie beta-HCG powinno podwajać się co ok. 48-72 godziny. Zbyt wolny przyrost może sugerować ciążę pozamaciczną lub obumierającą. Znacznie podwyższone stężenia mogą wskazywać na ciążę mnogą lub, w rzadkich przypadkach, na chorobę trofoblastyczną.
• U mężczyzn oraz u kobiet, u których wykluczono ciążę, każdy podwyższony wynik jest sygnałem alarmowym. Może on wskazywać na obecność guza nowotworowego, najczęściej jądra (u mężczyzn) lub jajnika (u kobiet).