Wirus HIV — czym jest, objawy, rozpoznanie i związek z AIDS

Mimo wielu kampanii i działań informacyjnych wirus HIV nadal budzi sporo wątpliwości. Być w może wynika to z faktu, że HIV jest stosunkowo ,,młodym” wirusem - po raz pierwszy wyizolowano go w 1983 r., natomiast szerzej zaczęto o nim mówić przy okazji epidemii w latach 80. Jak dochodzi do zakażenia HIV? Na ile skuteczne jest leczenie? Czy AIDS, choroba wywołana HIV, zawsze jest śmiertelna? W artykule odpowiadamy na te i inne pytania.

HIV - czym jest?

HIV to ludzki wirus upośledzenia odporności (ang. Human Immunodeficiency Virus). Wywołuje on przewlekłe zakażenie, które stopniowo, latami upośledza funkcjonowanie limfocytów CD4 (komórek krwi istotnych dla odporności organizmu). Nieleczony HIV w ciągu średnio 8 lat prowadzi do rozwoju AIDS (ang. Acquired Immunodeficiency Syndrome) - zespołu nabytego niedoboru odporności. Choroba ta sprawia, że organizm przestaje bronić się przed jakimikolwiek patogenami, a nawet pozornie niegroźna infekcja staje się zagrożeniem dla zdrowia i życia.

HIV-1 i HIV-2

Wirus HIV jest genetycznie zmienny. Obecnie wyróżnia się dwa główne typy wirusa: HIV-1 i HIV-2. To HIV-1 odpowiada za większość zakażeń - występuje on w różnych częściach świata. HIV-2 jest obecny głównie w Afryce Zachodniej, a ponadto trudniej się nim zarazić. Co więcej postęp choroby w przypadku tej odmiany jest znacznie wolniejszy.

Czy zakażenie wirusem HIV jest uleczalne?

Na ten moment nie istnieje lek, który całkowicie usuwałby wirusa HIV z organizmu. Jednak im wcześniejsze wdrożenie leczenia preparatami spowalniającymi wpływ HIV na organizm, tym większa szansa na normalne, długie życie.

Objawy HIV

Pierwsze objawy HIV

Po jakim czasie pojawiają się pierwsze objawy HIV? Następuje to po około 2-3 tygodniach od zakażenia. Po kolejnych 14 dniach objawy ustępują samoistnie, stąd HIV na początkowym etapie jest często bagatelizowany przez pacjentów.

Pierwsze objawy zakażenia wirusem HIV to:

• ból głowy, niekiedy połączony z innymi symptomami neurologicznymi;
• zmęczenie;
• ból mięśni;
• ból gardła;
• powiększenie się węzłów chłonnych (najczęściej szyjnych i pachowych);
• owrzodzenia jamy ustnej, przełyku, narządów płciowych lub odbytu;
• czerwona wysypka.

Należy podkreślić, że skórne objawy HIV odgrywają dużą rolę w rozpoznawaniu choroby. Czerwona, plamkowato-grudkowata wysypka (przypominająca tę w przebiegu różyczki) jest trudna do przegapienia, występuje bowiem na tułowiu, kończynach i twarzy zakażonej osoby.

Kolejne objawy HIV

Po początkowej fazie zakażenia następuje faza powiększonych węzłów chłonnych (inne objawy w tym czasie ustępują), która trwa 3 miesiące. Następnie choroba przechodzi w fazę utajenia, która może trwać nawet do 10 lat. W tym czasie zakażony nie odczuwa żadnych objawów, jednak jego układ immunologiczny jest systematycznie niszczony przez wirusa, aż do skrajnego obniżenia odporności.

Co zrobić w przypadku możliwego zakażenia?

Jeśli masz za sobą zdarzenie losowe lub traumatyczną sytuację, która mogła skutkować zakażeniem wirusem HIV (gwałt, ukłucie igłą niewiadomego pochodzenia, kontakt z krwią osoby potencjalnie zakażonej) niezwłocznie zgłoś się do najbliższego szpitala zakaźnego, który prowadzi terapię lekami antyretrowirusowymi. Listę takich placówek sprawdzisz na tej stronie. Ryzyko zakażenia wirusem znacznie maleje, jeśli w ciągu 48 godzin od zdarzenia przyjmiesz te leki. Najlepiej zrobić to jak najszybciej, w ciągu 2-3 godzin od niebezpiecznej sytuacji.

W przypadku potwierdzenia zakażenia na podstawie badań laboratoryjnych (o których piszemy niżej), konieczne jest leczenie w jednej z placówek specjalizujących się w terapii HIV.

Jak przebiega badanie na HIV?

Pierwszym krokiem w diagnozowaniu wirusa HIV jest wykonanie testu przesiewowego z krwi. Osoby, które chciałyby wykluczyć zakażenie, powinny wykonać badanie HIV Ag/Ab (Combo). Pozwala ono wykryć jednocześnie antygen wirusa oraz przeciwciała produkowane przez organizm w odpowiedzi na obecność obcego antygenu. Ujemny wynik testu należy powtórzyć, jeśli został wykonany poniżej 12 tygodni od momentu potencjalnego zakażenia.

Zazwyczaj wirus diagnozowany jest dwuetapowo. Po wykonaniu testu przesiewowego, w przypadku uzyskania wyniku dodatniego, wykonywane jest dodatkowo badanie metodą Western-Blot lub PCR. Pozytywny wynik tych testów stanowi potwierdzenie zakażenia.

Kto powinien wykonać badanie w kierunku HIV?

Wskazaniem do wykonania testu przesiewowego w kierunku HIV są:

• ryzykowne kontakty seksualne (częste zmiany partnerów, stosunki bez prezerwatywy);
• wykonanie tatuażu lub piercingu w salonie, który nie zachowywał odpowiednich standardów dezynfekcji;
• używanie igieł i strzykawek, z których korzystał już ktoś inny (np. w sytuacji przyjmowania narkotyków);
• kontakt z cudzą krwią;
• planowanie ciąży lub ciąża - test na HIV jest jednym z badań, które standardowo zleca się kobietom w ciąży, aby chronić dziecko przed ewentualnym zakażeniem.

Kiedy wykonać test na HIV?

Badanie umożliwia wczesne wykrycie zakażenia - już po 2-8 tygodniach od epizodu grożącego zakażeniem może dać wiarygodne wyniki. Chcąc mieć 100% pewności co do wyniku, najlepiej wykonać badanie 12 tygodni po potencjalnym zakażeniu.

Jak się przygotować do badania na HIV?

Badanie na HIV nie wymaga specjalnego przygotowania. Pacjent nie musi być na czczo, nie ma znaczenia również, o jakiej porze zostanie wykonany test. Aby ułatwić pobranie krwi, można pół godziny przed pobraniem wypić powolnymi łykami szklankę wody - to pomoże nawodnić organizm.

Czy wyniki innych badań mogą wskazywać na HIV?

Wiele osób zastanawia się, czy zakażenie HIV ma odzwierciedlenie w wynikach standardowych badań krwi. Niestety wyniki najczęściej wykonywanego badania przeglądowego, morfologii, nie mogą potwierdzić ani wykluczyć obecności wirusa. Niezbędne jest wykonanie specjalistycznego testu.

Drogi zakażenia wirusem HIV

Dzięki rosnącej świadomości społecznej i popularyzacji wiedzy dotyczącej wirusa niedoboru odporności, coraz więcej osób zdaje sobie sprawę z tego, w jaki sposób dochodzi do zakażenia HIV. Warto jednak przypomnieć, że jedyne drogi, którymi można zarazić się wirusem HIV, to:

• kontakt seksualny bez prezerwatywy (prezerwatywa dobrej jakości, prawidłowo założona i używana, redukuje ryzyko zakażenia niemal do 100%);
• zakażona krew mająca kontakt z uszkodzoną skórą, błoną śluzową znajdującą się w oczach, nosie, jamie ustnej i narządach płciowych. Ryzyko zakażenia występuje także przy korzystaniu ze wspólnych strzykawek czy nieprawidłowo wysterylizowanych igieł;
• ciąża, poród lub karmienie piersią - w tych sytuacjach wirus może zostać przekazany dziecku przez matkę.

Kontakty seksualne to najpowszechniejsza droga przenoszenia się wirusa. Warto jednak pamiętać, że nie wszystkie zachowania są w równym stopniu ryzykowne. Największe prawdopodobieństwo zakażenia występuje przy kontaktach analnych - zarówno hetero-, jak i homoseksualnych. W kontaktach waginalnych wirus znacznie łatwiej przenosi się z mężczyzny na kobietę, niż na odwrót. Jeśli zaś chodzi o kontakty oralne, nie są one w pełni bezpieczne, jak uważano w początkach epidemii HIV/AIDS. Co prawda ryzyko zakażenia w takich sytuacjach jest mniejsze, jednak nadal istnieje.