Białko w moczu – co oznacza i kiedy powinno niepokoić?

Białko w moczu ≠ zawsze choroba nerek. Przejściowy białkomocz po maratonie czy przy grypie jest fizjologiczny i nie wymaga leczenia – wymaga jednak weryfikacji kolejnym badaniem.

Diagnosta laboratoryjny z wieloletnim doświadczeniem pracy w laboratoriach diagnostycznych, specjalista laboratoryjnej transfuzjologii medycznej, absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Jest członkiem PTHiT oraz PTDL. W pracy łączy rzetelną wiedzę medyczną z interdyscyplinarnym spojrzeniem na zdrowie pacjenta. Aktywnie promuje świadomy i zdrowy styl życia.

Białko w moczu (białkomocz, proteinuria) to stan, w którym nerki przepuszczają do moczu więcej białka niż powinny. U zdrowej osoby prawidłowo pobrana próbka moczu nie powinna zawierać wykrywalnego białka. Jego obecność bywa jednak fizjologiczna – po intensywnym treningu, gorączce lub długim staniu. Trwały białkomocz wymaga diagnostyki, bo może sygnalizować uszkodzenie nerek, cukrzycę lub nadciśnienie.

Co to jest białko w moczu?

Nerki filtrują krew – usuwają zbędne produkty przemiany materii i zatrzymują to, co cenne, w tym białka. W prawidłowych warunkach cząsteczki białka są zbyt duże, żeby przejść przez błonę filtracyjną kłębuszków nerkowych, a te, które mimo wszystko się przefiltrują, wchłaniane są z powrotem w cewkach nefronu.

Gdy nerki działają sprawnie, mocz zawiera śladowe ilości białka – na tyle małe, że standardowe testy ich nie wykrywają. Jeśli filtr nerkowy zostaje uszkodzony, białka zaczynają "przeciekać" do moczu. Jako pierwsze pojawia się albumina – najmniejsze z białek osocza. Przy głębszym uszkodzeniu dołączają globuliny.

Białkomocz to zatem nie tyle objaw sam w sobie, co sygnał, że coś zaburzyło pracę nerek – albo chwilowo (fizjologicznie), albo trwale (chorobowo).

Kiedy białko w moczu to norma?

Białko w moczu nie zawsze oznacza chorobę. Są sytuacje, w których jego przejściowe pojawienie się jest całkowicie fizjologiczne.

Białkomocz czynnościowy – wysiłek i gorączka

Intensywny wysiłek fizyczny, wysoka gorączka, silny stres lub długotrwałe przebywanie w zimnie mogą przejściowo zwiększyć przepuszczalność błony filtracyjnej. Białkomocz pojawia się na krótko i ustępuje sam – bez leczenia, bez dalszych konsekwencji. Lekarz może zlecić powtórzenie badania po kilku dniach od ustąpienia przyczyny, żeby ocenić, czy wynik wrócił do normy.

Białkomocz ortostatyczny u młodych

To zjawisko spotykane głównie u nastolatków i młodych dorosłych. Nerki wydalają więcej białka w pozycji stojącej, natomiast w nocy – gdy osoba leży – wynik badania moczu jest prawidłowy. Białkomocz ortostatyczny jest łagodny, nie prowadzi do uszkodzenia nerek i zazwyczaj ustępuje z wiekiem. Rozpoznaje się go, porównując wyniki porannej próbki moczu (po nocy spędzonej leżąc) z próbką zebraną w ciągu dnia. To ważna informacja dla rodziców niepokojących się wynikiem badania u nastoletniego dziecka.

Zakresy referencyjne – normy białka w moczu

Ze względu na ilość białka wydalanego z moczem przyjęło się dzielić białkomocz na:

białkomocz znikomy - wydalanie białka z moczem nie przekracza 0,5 g /dobę

białkomocz mierny - wydalanie białka z moczem w ilości 0,5-3,5g / dobę

białkomocz znaczny - wydalanie z moczem białka w ilości powyżej 3,5g / dobę

Zakres referencyjny wg. "Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej" B.Solnica, A.Dembińska-Kieć, J.W.Naskalski.

Badanie białka w moczu może być wykonane na kilka sposobów, co wpływa na sposób podawania wyniku:

Dla dzieci i niemowląt dobowa zbiórka moczu bywa technicznie trudna – w ich przypadku częściej stosuje się przelicznik białko/kreatynina w próbce przygodnej.

Przyczyny białka w moczu

Choroby nerek i dróg moczowych

Uszkodzenie filtra nerkowego to najczęstsza przyczyna trwałego białkomoczu. Do chorób, które bezpośrednio atakują nerki, należą:

kłębuszkowe zapalenie nerek – stan zapalny uszkadza błonę filtracyjną kłębuszka, przez którą zaczynają przechodzić białka (białkomocz kłębuszkowy)
nefropatia śródmiąższowo-cewkowa – zaburzenie wchłaniania zwrotnego w cewkach nefronu (białkomocz cewkowy)
przewlekła choroba nerek – postępujące uszkodzenie miąższu nerkowego powoduje stopniowo narastający białkomocz
zakrzepica żył nerkowych – zaburzenie przepływu krwi prowadzi do uszkodzenia nerek i wycieku białka
zakażenia dróg moczowych – infekcja może powodować przejściowy białkomocz, szczególnie gdy obejmuje nerki (odmiedniczkowe zapalenie nerek)

Białkomocz cewkowy, w odróżnieniu od kłębuszkowego, dotyczy głównie mniejszych białek i bywa wykrywany dopiero w badaniach ilościowych lub elektroforezie białek moczu.

Cukrzyca i nadciśnienie tętnicze

Dwie najczęstsze choroby cywilizacyjne odpowiadają za znaczną część przypadków białkomoczu u dorosłych.

Wysokie stężenie glukozy we krwi w przebiegu cukrzycy uszkadza naczynia włosowate kłębuszków nerkowych. Wczesnym sygnałem tej nefropatii cukrzycowej jest mikroalbuminuria – niewielka ilość albuminy w moczu, którą wykrywa czulsze badanie niż standardowy test paskowy. Regularna kontrola albuminurii u osób z cukrzycą to jeden z ważniejszych elementów profilaktyki przewlekłej choroby nerek.

Podobnie działa nadciśnienie tętnicze: wysokie ciśnienie krwi mechanicznie uszkadza naczynia kłębuszków, z czasem upośledzając filtrację i powodując białkomocz.

Inne choroby ogólnoustrojowe

Białko w moczu pojawia się też w przebiegu chorób, które pierwotnie nie dotyczą nerek:

szpiczak plazmocytowy (szpiczak mnogi) – komórki nowotworowe produkują nieprawidłowe białka (białka Bence-Jonesa), które filtrują się do moczu; standardowy test paskowy może ich nie wykryć, bo wykrywa głównie albuminę
toczeń rumieniowaty układowy (SRU) i inne choroby autoimmunologiczne
amyloidoza – odkładanie się nieprawidłowych białek w tkankach, w tym w nerkach
wirusowe zapalenie wątroby (WZW B i C) – może prowadzić do wtórnego zapalenia nerek
anafilaksja (reakcja alergiczna na jad owadów) i reakcje polekowe

W przypadku szpiczaka oznaczenie białka całkowitego w próbce dobowej lub elektroforeza białek moczu daje więcej informacji niż sam test paskowy.

Objawy towarzyszące białkomoczowi

Wczesny białkomocz często przebiega całkowicie bezobjawowo – wykrywany jest przypadkowo podczas rutynowego badania moczu. Im dłużej się utrzymuje i im więcej białka jest tracone, tym większe ryzyko pojawienia się widocznych objawów:

pienisty mocz – białko miesza się z powietrzem podczas mikcji i tworzy trwałą pianę, która nie opada jak zwykłe bąbelki
obrzęki – utrata albumin z krwią obniża ciśnienie onkotyczne osocza, przez co płyn "wycieka" z naczyń do tkanek; obrzęki pojawiają się wokół oczu (zwłaszcza rano), na kostkach, stopach i dłoniach
podwyższone ciśnienie tętnicze – zarówno jako przyczyna, jak i objaw towarzyszący białkomoczowi nefrogennemu
zmęczenie, nudności, duszność – przy znacznej utracie białka i towarzyszącej niedokrwistości lub retencji płynów

Pieniący się mocz to jeden z objawów, który powinien skłonić do wykonania badania – nawet bez innych dolegliwości.

Białko w moczu w ciąży

Białkomocz w ciąży wymaga natychmiastowej oceny lekarskiej. Nerki ciężarnej pracują intensywniej – wzrost filtracji kłębuszkowej jest fizjologiczny – ale przekroczenie określonych wartości białka w moczu po 20. tygodniu ciąży może być sygnałem stanu przedrzucawkowego.

Stan przedrzucawkowy to poważne powikłanie ciąży, które nieleczone zagraża życiu matki i dziecka. Oprócz białkomoczu towarzyszy mu nadciśnienie tętnicze, a w cięższych przypadkach – uszkodzenie wątroby, nerek, zaburzenia krzepnięcia, małowodzie lub nieprawidłowe przepływy w tętnicy pępowinowej.

Inne przyczyny białkomoczu w ciąży to:

zakażenie dróg moczowych (najczęstsza przyczyna przemijającego białkomoczu u ciężarnych)
kłębuszkowe zapalenie nerek
nefropatia cukrzycowa u kobiet z cukrzycą przedciążową

Próg białkomoczu w ciąży to wydalanie z moczem białka w ilości ≥300 mg/dobę, lub wskaźnik białko/kreatynina ≥0,3, lub wynik 1+ w teście paskowym.

Przy podejrzeniu stanu przedrzucawkowego konieczna jest hospitalizacja i ścisły nadzór położniczy. Nie wolno bagatelizować pieniącego się moczu, obrzęków twarzy czy bólów głowy w trzecim trymestrze.

Białko w moczu u dziecka

U dzieci białko w moczu wykrywa się stosunkowo często – i w wielu przypadkach jest to białkomocz przemijający, bez znaczenia klinicznego. Gorączka, intensywny wysiłek lub odwodnienie mogą przejściowo zwiększyć wydalanie białka nawet u zdrowego dziecka.

U nastolatków warto wykluczyć białkomocz ortostatyczny (opisany wyżej) – to łagodny, dobrze rokujący stan, który nie wymaga leczenia.

Niepokojące jest natomiast trwałe białkomocz u dziecka, zwłaszcza gdy towarzyszą mu:

obrzęki (zwłaszcza powiek rano)
podwyższone ciśnienie krwi
krew w moczu (krwiomocz)
ograniczenie wydalania moczu

W takich przypadkach pediatra lub nefrolog dziecięcy zleca szerszą diagnostykę: badanie ogólne moczu, stosunek białko/kreatynina w próbce przygodnej, USG nerek, a przy utrzymującym się białkomoczu – biopsję nerki.

Normy dla niemowląt i małych dzieci różnią się od wartości dla dorosłych – ich interpretacja wymaga odniesienia do zakresów wiekowych.

Jak obniżyć białko w moczu?

Odpowiedź zależy przede wszystkim od przyczyny białkomoczu. Nie ma jednego sposobu na obniżenie białka w moczu – leczenie jest przyczynowe.

Przy chorobach nerek:

Leki z grupy inhibitorów ACE lub sartanów zmniejszają białkomocz i spowalniają postęp nefropatii – zarówno w cukrzycy, jak i nadciśnieniu tętniczym
Zmniejszenie spożycia soli i białka zwierzęcego w diecie odciąża nerki
Ścisła kontrola ciśnienia tętniczego

Przy cukrzycy:

Normalizacja stężenia glukozy (farmakoterapia, dieta, aktywność fizyczna) zapobiega dalszemu uszkodzeniu naczyń nerkowych
Regularne badania albuminurii pozwalają wcześnie wykryć nefropatię i wdrożyć leczenie, zanim dojdzie do trwałego uszkodzenia

Przy zakażeniu dróg moczowych:

Antybiotykoterapia zgodna z antybiogramem – białkomocz ustępuje po wyleczeniu infekcji

Styl życia (pomocniczo, nie zamiast leczenia):

Ograniczenie soli do niezbędnego minimum
Odpowiednie nawodnienie (bez przesady – nadmierne picie nie "wypłukuje" białka z moczu)
Regularna aktywność fizyczna dostosowana do stanu zdrowia
Rzucenie palenia – tytoń przyspiesza postęp przewlekłej choroby nerek

Samodzielne "leczenie" białkomoczu bez ustalenia jego przyczyny nie ma sensu. Białkomocz to sygnał – nie choroba sama w sobie.

Jakie badania wykonać przy białku w moczu?

Gdy badanie paskowe lub ogólne badanie moczu wykaże obecność białka, lekarz zwykle zaleca pogłębienie diagnostyki.

Podstawowe badania moczu przy białkomoczu:

Badanie ogólne moczu (OBM) – ocena obecności białka, krwi, leukocytów, bakterii; wynik półilościowy z testu paskowego
Białko w moczu (ilościowe) – oznaczenie ilości białka w próbce przygodnej lub zbiórce dobowej (24h)
Wskaźnik albumina/kreatynina (ACR) – alternatywa dla dobowej zbiórki, wygodniejsza dla pacjenta

Badania uzupełniające przy podejrzeniu nefropatii:

Albumina w moczu (mikroalbuminuria) – czulszy wskaźnik wczesnego uszkodzenia nerek u osób z cukrzycą lub nadciśnieniem; standardowy test paskowy może jej nie wykryć
Kreatynina w surowicy i GFR – ocena funkcji wydalniczej nerek
Morfologia krwi – ocena niedokrwistości towarzyszącej chorobie nerek
USG nerek – badanie obrazowe struktury narządu

Badanie białka w moczu można wykonać z pobraniem próbki w domu – medyk przyjedzie na umówioną godzinę i pobierze materiał do badania razem z innymi zleconymi próbkami krwi.

Kiedy do lekarza?

Pojedynczy wynik z białkiem w moczu – zwłaszcza po chorobie, wysiłku lub w czasie infekcji – nie musi być powodem do alarmu, ale zawsze wymaga powtórzenia badania.

Skontaktuj się z lekarzem niezwłocznie, jeśli:

białko w moczu utrzymuje się w dwóch kolejnych badaniach odstępujących o kilka tygodni
mocz jest pieniący się, brunatny lub zawiera krew
pojawiają się wyraźne obrzęki twarzy, dłoni lub kostek
masz cukrzycę lub nadciśnienie i nie robiłeś(-aś) badania moczu od ponad roku
białko w moczu wykryto u dziecka z towarzyszącymi obrzękami lub podwyższonym ciśnieniem
jesteś w ciąży i wynik wskazuje na białkomocz po 20. tygodniu – to wymaga pilnej konsultacji

Przewlekłe choroby nerek przez wiele lat mogą nie dawać żadnych objawów. Białkomocz bywa jedynym wczesnym sygnałem, który da się złapać badaniem moczu za kilkanaście złotych.

Czym jest badanie krwi w domu uPacjenta?

Wybierz badania i termin

843 pakiety i badania laboratoryjne. Dojedziemy na umówioną godzinę, 7 dni w tygodniu.

Zbadaj siebie i bliskich

Na jednej wizycie nawet 3 osoby, a za pobranie płacicie tylko raz.

Doświadczony medyk pobiera krew

Bez stresu, bez skierowania, bez kolejek, a pobranie trwa kilka minut.

Wyniki nawet tego samego dnia

Możesz otrzymać Mój Raport Zdrowia z interpretacją wyników i zaleceniami.

"Ślad" to najniższy wykrywalny wynik testu paskowego – sugeruje bardzo małą ilość białka. Może być fizjologiczny (wysiłek, gorączka, odwodnienie) albo wczesny sygnał uszkodzenia nerek. Sam w sobie nie jest diagnozą – wymaga powtórzenia badania po kilku tygodniach w spokojnym stanie zdrowia.

Nie zawsze. Przejściowy białkomocz po maratonie, w trakcie gorączki lub przy białkomoczu ortostatycznym u nastolatków jest fizjologiczny i ustępuje sam. Trwały białkomocz – stwierdzony w dwóch kolejnych badaniach – wymaga diagnostyki, bo może wskazywać na chorobę nerek, cukrzycę lub nadciśnienie.

Duże ilości białka powodują, że mocz staje się pienisty – trwała piana, która nie opada jak zwykłe bąbelki, jest charakterystycznym sygnałem. Przy niewielkich ilościach mocz może wyglądać zupełnie normalnie i białkomocz jest wykrywany tylko w badaniu laboratoryjnym.

Do badania próbki przygodnej specjalne przygotowanie nie jest wymagane. Próbkę najlepiej pobrać rano (poranny mocz jest bardziej zagęszczony). Kobiety powinny unikać badania podczas menstruacji – krew z zewnętrznych okolic intymnych może zafałszować wynik. Próbkę oddaj do czystego, suchego pojemnika.

Nie. Badanie moczu nie wymaga bycia na czczo. Posiłek przed badaniem nie wpływa na wynik. Ważne, żeby próbka była prawidłowo pobrana i dostarczona do laboratorium w odpowiednim czasie – zwykle w ciągu 2 godzin od pobrania.

Mikroalbuminuria to wydalanie małych, ale ponadnormatywnych ilości albuminy z moczem – zbyt mało, żeby standardowy test paskowy ją wykrył, ale już na tyle dużo, że sygnalizuje wczesne uszkodzenie naczyń nerkowych. Badanie mikroalbuminurii jest szczególnie zalecane u osób z cukrzycą i nadciśnieniem jako wczesny marker nefropatii.

Badanie białka w moczu w uPacjenta kosztuje od kilkunastu złotych. Można je zamówić z pobraniem próbki w domu – medyk przyjedzie na umówioną godzinę. Wyniki są dostępne online.

mgr Sylwia Bamberska

Podobne artykuły

Badanie moczu – przygotowanie, wytyczne, dobre praktyki

Nadciśnienie tętnicze — objawy, leczenie, przyczyny

Kreatynina – co to jest, normy i wyniki badania

Guzek na tarczycy – objawy, przyczyny i diagnostyka

Co to jest białko w moczu?

Kiedy białko w moczu to norma?