Posiew mykologiczny moczu to badanie mikrobiologiczne, które wykrywa w próbce moczu grzyby drożdżopodobne, najczęściej z rodzaju Candida. Mocz wysiewa się na specjalne podłoże sprzyjające wzrostowi grzybów i inkubuje, zwykle przez kilka dni. Jeśli wyrosną kolonie, laboratorium określa gatunek grzyba i liczbę kolonii, a w razie potrzeby może wykonać mykogram, czyli ocenę wrażliwości na leki przeciwgrzybicze. Badanie wykorzystuje się w diagnostyce kandydurii, czyli obecności grzybów w moczu.

Czym różni się posiew mykologiczny od bakteryjnego?

Posiew mykologiczny wykrywa grzyby (najczęściej drożdżopodobne z rodzaju Candida), a posiew bakteryjny moczu wykrywa bakterie. Różnią się podłożem i warunkami hodowli, a także informacją, jaką daje wynik: po posiewie bakteryjnym otrzymuje się zwykle antybiogram (ocenę wrażliwości na antybiotyki), a po mykologicznym, w razie potrzeby, mykogram (ocenę wrażliwości na leki przeciwgrzybicze). Oba badania można zlecić jednocześnie, a to, czy do ich wykonania wystarczy jedna próbka moczu, zależy od wymagań laboratorium.

Lekarz zleca posiew mykologiczny zwykle wtedy, gdy objawy ze strony układu moczowego utrzymują się, a posiew bakteryjny nie wykazał zakażenia, lub gdy występują czynniki zwiększające ryzyko zakażenia grzybiczego, np. długotrwała antybiotykoterapia, cukrzyca, cewnik moczowy albo obniżona odporność. Brak bakterii w posiewie nie zawsze oznacza jednak, że przyczyną dolegliwości są grzyby, dlatego o dalszej diagnostyce najlepiej decyduje lekarz.

Posiew mykologiczny moczu polecamy wykonać w konkretnych sytuacjach klinicznych, nie jako badanie przesiewowe.

• Ujemny posiew bakteryjny przy utrzymujących się objawach: dolegliwości nie ustępują, a standardowy posiew nie wykazał wzrostu bakterii. Brak bakterii nie zawsze oznacza jednak zakażenia grzybicznego, dlatego lekarz bierze pod uwagę także inne przyczyny.
• Objawy po długotrwałej antybiotykoterapii: długotrwałe leczenie antybiotykiem zwiększa ryzyko zakażeń grzybiczych, ale podobne dolegliwości mogą mieć też inne przyczyny, np. oporną bakterię.
• Cukrzyca z objawami ze strony układu moczowego: cukrzyca zwiększa ryzyko zakażeń grzybiczych, dlatego przy takich dolegliwościach badanie bywa zalecane.
• Obecność cewnika moczowego: u osób cewnikowanych grzyby w moczu częściej oznaczają bezobjawową kolonizację, dlatego badanie ma sens zwłaszcza wtedy, gdy pojawiają się objawy, np. gorączka, ból lub dolegliwości przy oddawaniu moczu. Lekarz może też rozważyć wymianę cewnika.
• Obniżona odporność: dotyczy to np. osób w trakcie chemioterapii lub leczenia immunosupresyjnego. U tych pacjentów grzyby w moczu mogą czasem towarzyszyć cięższemu zakażeniu, dlatego decyzję o badaniu i dalszym postępowaniu podejmuje lekarz.
• Kontrola po leczeniu przeciwgrzybiczym: badanie pozwala ocenić skuteczność terapii, a jego termin ustala lekarz, zwykle po zakończeniu leczenia.

Badanie polecamy szczególnie osobom z grupy zwiększonego ryzyka zakażenia grzybiczego układu moczowego.

• Osoby z cukrzycą: podwyższone stężenie glukozy, także w moczu, sprzyja rozwojowi grzybów drożdżopodobnych. Badanie bywa zalecane przy nawracających lub nieustępujących dolegliwościach ze strony układu moczowego.
• Osoby po długotrwałej antybiotykoterapii: antybiotyki zaburzają naturalną mikroflorę, co może ułatwiać rozwój grzybów. Badanie ma sens, gdy po leczeniu pojawiają się lub utrzymują objawy.
• Pacjenci z cewnikiem moczowym: stałe cewnikowanie zwiększa ryzyko kolonizacji i zakażenia grzybiczego.
• Osoby z obniżoną odpornością: np. w trakcie chemioterapii, leczenia immunosupresyjnego lub z innymi przyczynami zmniejszonej odporności. U tych osób grzyby w moczu mogą czasem towarzyszyć cięższemu zakażeniu, dlatego o badaniu i dalszym postępowaniu decyduje lekarz.
• Osoby z nawracającymi infekcjami intymnymi: gdy dolegliwości nie ustępują, a posiew bakteryjny nie wykazał zakażenia, warto rozważyć diagnostykę w kierunku grzybów. W przypadku nawracających dolegliwości intymnych, np. świądu czy upławów, właściwym badaniem jest zwykle wymaz, a nie posiew moczu.

Posiew mykologiczny moczu nie jest badaniem okresowym ani przesiewowym i nie wykonuje się go rutynowo.

Zleca się go doraźnie, gdy objawy ze strony układu moczowego lub podejrzenie zakażenia, zwłaszcza u osób z czynnikami ryzyka, uzasadniają diagnostykę w kierunku grzybów.

Badanie bywa powtarzane, np. gdy pierwszy wynik budzi wątpliwości (na przykład istnieje podejrzenie, że próbka została zanieczyszczona) albo gdy objawy utrzymują się lub nawracają po leczeniu. Lekarz może je zlecić również po zakończeniu leczenia przeciwgrzybiczego, aby ocenić jego skuteczność, choć gdy objawy ustąpiły, kontrola nie zawsze jest potrzebna.

U osób z grupy zwiększonego ryzyka, np. długotrwale cewnikowanych lub z obniżoną odpornością, o ponownym badaniu decyduje lekarz na podstawie obrazu klinicznego, a nie ustalonego harmonogramu. Powtarzanie badania bez objawów zwykle nie jest potrzebne.

Prawidłowe pobranie próbki moczu ma bezpośredni wpływ na wiarygodność wyniku posiewu – poniższe wskazówki zajmą kilka minut.

• Na czczo: badanie nie wymaga bycia na czczo.
• Higiena intymna: przed pobraniem umyj okolicę intymną wodą, bez środków dezynfekujących i intensywnych kosmetyków, a następnie delikatnie osusz ją czystym ręcznikiem lub gazikiem.
• Technika pobrania: pobierz próbkę ze środkowego strumienia moczu, czyli oddaj pierwszą porcję do toalety, a kolejną do pojemnika.
• Sterylny pojemnik: użyj jałowego pojemnika przeznaczonego do badań mikrobiologicznych. Otwórz go tuż przed pobraniem i nie dotykaj jego wnętrza ani wewnętrznej strony wieczka.
• Pora pobrania: najlepiej pobrać pierwszy mocz poranny, po kilkugodzinnej przerwie od poprzedniego oddania moczu.
• Okres menstruacji: jeśli to możliwe, unikaj pobierania próbki w trakcie miesiączki, bo może to zanieczyścić materiał. Jeśli objawy są nasilone, nie odkładaj badania, tylko zapytaj lekarza lub laboratorium, jak pobrać próbkę.
• Aktualne leczenie: antybiotyki i leki przeciwgrzybicze mogą wpływać na wynik, dlatego poinformuj o nich lekarza zlecającego badanie. To on zdecyduje, czy badanie wykonać w trakcie leczenia, czy po jego zakończeniu.

Kilka czynników może zafałszować wynik posiewu mykologicznego moczu – warto je znać przed pobraniem próbki.

• Antybiotykoterapia: antybiotyki nie zmieniają wyniku posiewu mykologicznego bezpośrednio, ale mogą sprzyjać namnażaniu grzybów w organizmie, dlatego lekarz uwzględnia je przy interpretacji wyniku.
• Leki przeciwgrzybicze: stosowanie leczenia przeciwgrzybiczego, także miejscowego, przed pobraniem próbki może hamować wzrost grzybów i dać wynik fałszywie ujemny. Nie odstawiaj leków samodzielnie. Poinformuj lekarza, który zdecyduje o terminie badania.
• Nieprawidłowa technika pobrania: zanieczyszczenie próbki florą okolicy intymnej lub skóry, np. przy braku higieny, w trakcie miesiączki lub przy upławach, może dać wynik niejednoznaczny lub niewskazujący na zakażenie dróg moczowych.
• Zbyt długi czas transportu próbki: przechowywanie moczu zbyt długo lub w nieodpowiedniej temperaturze może zmienić liczbę drobnoustrojów w próbce. Dostarcz próbkę zgodnie z instrukcją laboratorium.
• Obecność cewnika moczowego: u osób z cewnikiem grzyby w moczu często oznaczają bezobjawową kolonizację, a nie zakażenie, co utrudnia interpretację wyniku. Sposób pobrania próbki powinien ustalić lekarz lub personel medyczny.

Dodatni wynik posiewu mykologicznego moczu: co oznacza?

Dodatni wynik oznacza, że w próbce moczu wyhodowano grzyby, najczęściej drożdżopodobne z rodzaju Candida. W wyniku laboratorium zwykle podaje gatunek grzyba i liczbę kolonii. Sama obecność grzybów w moczu (kandyduria) nie musi jednak oznaczać zakażenia. Może być też bezobjawową kolonizacją, zwłaszcza u osób z cewnikiem moczowym, albo wynikiem zanieczyszczenia próbki florą z okolicy intymnej lub skóry.

O tym, czy wynik świadczy o zakażeniu wymagającym leczenia, decyduje lekarz na podstawie objawów, czynników ryzyka i stanu zdrowia pacjenta. Liczba kolonii jest jedną z branych pod uwagę informacji, ale sama nie rozstrzyga. Bezobjawowa kandyduria często nie wymaga leczenia, jednak u niektórych osób, np. z bardzo obniżoną odpornością, lekarz może zdecydować o dalszej diagnostyce. Leczenia przeciwgrzybiczego nie należy rozpoczynać samodzielnie.

Ujemny wynik posiewu mykologicznego moczu: co oznacza?

Ujemny wynik oznacza, że w badanej próbce nie stwierdzono wzrostu grzybów. Nie zawsze wyklucza to jednak zakażenie grzybicze: wynik może być fałszywie ujemny, np. gdy przed badaniem stosowano leki przeciwgrzybicze, próbkę pobrano nieprawidłowo lub zbyt długo ją transportowano.

Jeśli objawy ze strony układu moczowego się utrzymują, lekarz może rozważyć inne ich przyczyny, takie jak zakażenie bakteryjne niewykryte we wcześniejszym posiewie, zakażenia atypowe (np. Chlamydia, Mycoplasma), kamica moczowa, stany zapalne niezwiązane z infekcją czy czynniki ginekologiczne. W razie wątpliwości może też zlecić ponowne badanie.