Badanie stężenia wapnia całkowitego to pomiar ilości tego najważniejszego minerału budulcowego w Twojej krwi. Wapń jest absolutnie niezbędny dla życia. Choć kojarzy się głównie z mocnymi kośćmi, jego rola w organizmie jest znacznie szersza i bardziej złożona.

Główne funkcje wapnia:

• Aż 99% całego wapnia w organizmie jest zmagazynowane w kościach i zębach, nadając im twardość, gęstość i wytrzymałość. Kości pełnią rolę wielkiego rezerwuaru wapnia dla reszty organizmu.
• Wapń jest kluczowym przekaźnikiem sygnałów. Umożliwia prawidłowy skurcz wszystkich mięśni, w tym mięśnia sercowego, oraz jest niezbędny do przewodzenia impulsów w układzie nerwowym.
• Wapń uczestniczy w kaskadzie krzepnięcia, pomagając w tworzeniu skrzepu i hamowaniu krwawienia.
• Pełni też rolę przekaźnika wewnątrzkomórkowego, aktywując liczne enzymy i wpływając na wydzielanie hormonów.

Stężenie wapnia we krwi jest niezwykle precyzyjnie regulowane przez skomplikowany system hormonalny, w którym główną rolę odgrywają parathormon (PTH), produkowany przez przytarczyce, oraz aktywna forma witaminy D. Badanie „wapnia całkowitego” mierzy zarówno wapń związany z białkami (głównie albuminą), jak i jego wolną, biologicznie aktywną formę (wapń zjonizowany).

Badanie stężenia wapnia jest wskazane w wielu sytuacjach klinicznych, zwłaszcza gdy pojawiają się objawy mogące sugerować jego niedobór lub nadmiar.

• Objawy hipokalcemii (niskiego stężenia wapnia):
• • •
    Mrowienie i drętwienie, szczególnie charakterystyczne wokół ust oraz w palcach rąk i nóg.
  • •
    Bolesne skurcze mięśni (np. łydek, dłoni, stóp).
  • •
    W nasilonych przypadkach tężyczka – bolesne, niekontrolowane skurcze mięśni, np. charakterystyczne wygięcie dłoni (tzw. ręka położnika).
  • •
    Zaburzenia rytmu serca, drgawki.
• Objawy hiperkalcemii (wysokiego stężenia wapnia):
• • •
    Dolegliwości żołądkowo-jelitowe, czyli nudności, wymioty, zaparcia, bóle brzucha.
  • •
    Objawy nerkowe – wzmożone pragnienie i częste oddawanie dużych ilości moczu, co zwiększa ryzyko kamicy nerkowej.
  • •
    Objawy nerwowo-mięśniowe, a więc osłabienie siły mięśniowej, zmęczenie, apatia.
  • •
    Objawy psychiczne, jak problemy z koncentracją, senność, stany depresyjne, a w ciężkich przypadkach zaburzenia świadomości i śpiączka.
  • •
    Bóle kości i stawów.

Istnieją grupy pacjentów i stany chorobowe, w których kontrola stężenia wapnia jest szczególnie istotna.

• Osoby z objawami wskazującymi na zaburzenia gospodarki wapniowej. Mrowienie, skurcze, bóle kości czy problemy z nerkami to sygnały, które wymagają oceny stężenia wapnia.
• Pacjenci z chorobami nerek. Nerki odgrywają kluczową rolę w aktywacji witaminy D i wydalaniu nadmiaru wapnia. W niewydolności nerek mechanizmy te są zaburzone.
• Osoby z chorobami przytarczyc i po operacjach tarczycy. Przytarczyce produkują parathormon (PTH), główny hormon regulujący stężenie wapnia. Ich nadczynność prowadzi do hiperkalcemii, a niedoczynność (np. w wyniku przypadkowego uszkodzenia podczas operacji tarczycy) do hipokalcemii.
• Pacjenci z chorobami kości. Badanie jest pomocne w diagnostyce różnicowej i monitorowaniu leczenia osteoporozy, osteomalacji (rozmiękania kości) oraz u osób z częstymi złamaniami.
• Osoby z niedoborem lub nadmiarem witaminy D. Jest ona niezbędna do wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego. Jej nieprawidłowe stężenie bezpośrednio wpływa na poziom wapnia.
• Pacjenci onkologiczni, ponieważ niektóre nowotwory (np. rak płuca, piersi, szpiczak mnogi) mogą produkować substancje podobne do PTH lub powodować rozpad kości, prowadząc do groźnej dla życia hiperkalcemii.

Częstotliwość badania zależy od celu jego wykonania.

• Diagnostycznie zleca się je jednorazowo przy podejrzeniu zaburzeń gospodarki wapniowej.
• W monitorowaniu chorób przewlekłych, u pacjentów z niewydolnością nerek, chorobami przytarczyc czy zdiagnozowaną hiper- lub hipokalcemią, częstotliwość badania ustala lekarz i może ono być powtarzane regularnie, np. co kilka tygodni lub miesięcy.
• Profilaktycznie badanie może być elementem corocznego przeglądu zdrowia, zwłaszcza u osób starszych i z grup ryzyka chorób kości.

Dla uzyskania wiarygodnego wyniku badania wapnia należy przestrzegać poniższych zaleceń.

• Na badanie należy zgłosić się na czczo, czyli po 8-12 godzinach od ostatniego posiłku.
• Przed pobraniem wypij szklankę niegazowanej wody. Ułatwi to pobranie krwi.
• Krew najlepiej pobrać w godzinach porannych.
• Należy odstawić preparaty zawierające wapń na co najmniej 24 godziny przed badaniem.

Na wynik stężenia wapnia całkowitego ma wpływ wiele czynników, dlatego interpretacja wymaga szerokiego spojrzenia.

• Czynniki fizjologiczne:
• • •
    Wapń we krwi jest częściowo związany z białkiem – albuminą. Niskie stężenie albuminy może powodować fałszywie niski wynik wapnia całkowitego, podczas gdy jego aktywna, zjonizowana forma jest w normie.
  • •
    Subtelne zmiany mogą zachodzić wraz z wiekiem i w zależności od płci.
• Czynniki patologiczne:
• • •
    Stany podwyższające stężenie (hiperkalcemia) to najczęściej pierwotna nadczynność przytarczyc oraz choroby nowotworowe. Inne przyczyny to nadmiar witaminy D, nadczynność tarczycy, długotrwałe unieruchomienie.
  • •
    Stany obniżające stężenie (hipokalcemia) to najczęściej niedoczynność przytarczyc (zwłaszcza pooperacyjna), ciężki niedobór witaminy D, przewlekła niewydolność nerek, ostre zapalenie trzustki, ciężki niedobór magnezu.
• Czynniki farmakologiczne:
• • •
    Leki podwyższające stężenie, czyli leki moczopędne z grupy tiazydów, lit, nadmierna suplementacja wapniem i/lub witaminą D.
  • •
    Leki obniżające stężenie, czyli bisfosfoniany (leki na osteoporozę), kalcytonina, leki przeciwpadaczkowe, glikokortykosteroidy.

Wynik stężenia wapnia zawsze musi być interpretowany biorąc pod uwagę inne badania, takie jak stężenie parathormonu, witaminy D, fosforu i czynność nerek.

• Podwyższony poziom wapnia (hiperkalcemia) jest poważnym sygnałem, który najczęściej może wskazywać na:
• • •
    nadczynność przytarczyc, czyli nadmierną produkcję parathormonu (PTH),
  • •
    chorobę nowotworową, która bezpośrednio wpływa na metabolizm kości lub wydziela substancje podnoszące poziom wapnia.

• Niskie stężenie wapnia (hipokalcemia) jest stanem potencjalnie groźnym dla życia. Najczęściej jego przyczyną jest:
• • •
    niedoczynność przytarczyc,
  • •
    ciężki niedobór witaminy D, który uniemożliwia wchłanianie wapnia z jelit,
  • •
    przewlekła choroba nerek.