Dermatoskopia jeszcze kilka lat temu kojarzyła się głównie z wizytą w prywatnym gabinecie dermatologicznym. Dziś coraz częściej staje się elementem strategii profilaktyki zdrowia pracowników. I bardzo dobrze, bo w przypadku nowotworów skóry czas ma znaczenie fundamentalne.
Jeśli wellbeing ma być czymś więcej niż hasłem na plakacie, dermatoskopia w firmie jest jednym z najbardziej konkretnych, mierzalnych i medycznie uzasadnionych działań, jakie można wdrożyć w miejscu pracy.
Właśnie dlatego coraz więcej organizacji włącza badania skóry do swoich programów profilaktycznych realizowanych w ramach Akcji Zdrowia uPacjenta, jako element długofalowej strategii ochrony zdrowia pracowników.
Czym jest dermatoskopia i jak działa dermatoskop?
Dermatoskopia to nieinwazyjne badanie skóry wykonywane przy użyciu specjalistycznego urządzenia – dermatoskopu. To niewielki sprzęt optyczny z systemem powiększającym i odpowiednim oświetleniem, który pozwala zobaczyć strukturę zmiany skórnej głębiej, niż umożliwia to gołe oko. Dzięki temu lekarz może odróżnić zmiany łagodne od potencjalnie złośliwych oraz zdecydować, czy dana zmiana wymaga dalszej diagnostyki, np. biopsji.
Skuteczność tej metody jest imponująca: czułość dermatoskopii sięga 96,3%, a swoistość 94,2%. To oznacza, że w rękach doświadczonego specjalisty jest to jedno z najważniejszych narzędzi wczesnego wykrywania czerniaka.
„Dermatoskop dla dermatologa jest tym, czym stetoskop dla internisty – podstawowym narzędziem pracy. Różnica polega na tym, że my każdego dnia oglądamy tysiące zmian skórnych i uczymy się rozpoznawać te naprawdę niebezpieczne.”
– dr Paweł Piłat
Badanie jest bezbolesne, nie wymaga przygotowania i trwa zwykle kilkanaście minut. Może być wykonywane profilaktycznie co 1–2 lata, niezależnie od wieku.
Dlaczego profilaktyka raka skóry powinna interesować HR?
Nowotwory skóry nie są rzadkim problemem. W Polsce w 2022 roku odnotowano 15 716 zachorowań na nowotwory skóry (7 506 u mężczyzn i 8 210 u kobiet), co stanowi ponad 8% wszystkich zachorowań onkologicznych.
Najczęstszy jest rak podstawnokomórkowy (ok. 80% przypadków), natomiast czerniak – choć rzadszy – odpowiada za większość zgonów z powodu raka skóry. Czerniak występuje nieco częściej u kobiet, ale to mężczyźni umierają częściej, głównie dlatego, że odkładają wizytę u lekarza i badanie dermatoskopowe na później. (A jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o czerniaku i o tym, czym różni się od pieprzyka, sprawdź nasz artykuł).
Z punktu widzenia organizacji oznacza to jedno: profilaktyka chorób skóry jest obszarem, w którym realnie można uratować zdrowie – a czasem życie – pracowników.
Profilaktyka to pierwszy i najważniejszy etap odpowiedzialności pracodawcy. Bo kiedy choroba już się pojawi, organizacja staje przed zupełnie innymi wyzwaniami organizacyjnymi, prawnymi i ludzkimi. O tym, jak wspierać pracownika w trakcie choroby onkologicznej, piszemy szerzej w artykule „Rak a praca – jak wspierać pracownika z nowotworem?” Dermatoskopia w firmie jest działaniem wcześniejszym. Próbą, by do takiej sytuacji nie musiało w ogóle dojść.
Czy pracownicy biurowi naprawdę są zagrożeni?
To jeden z największych mitów. Bo przecież, skoro ktoś pracuje w biurze, to nie jest narażony na słońce. Tymczasem promieniowanie UVA przenika przez szyby, zarówno w biurach, jak i w samochodach. Odpowiada za fotostarzenie skóry i pośrednie uszkodzenia DNA.
Co więcej, osoby pracujące cały rok w zamkniętych przestrzeniach, podczas urlopu w pełnym słońcu doświadczają biologicznego „szoku UV”. Kilka dni intensywnej ekspozycji bez ochrony może znacząco zwiększyć ryzyko uszkodzeń komórek skóry.
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC) zdecydowana większość nowotworów skóry jest związana z nadmierną ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe (UV), zarówno naturalne (słońce), jak i sztuczne (solaria). Promieniowanie UV jest czynnikiem modyfikowalnym, co oznacza, że jego wpływ można znacząco ograniczyć poprzez odpowiednią ochronę przeciwsłoneczną i zachowania profilaktyczne. Badania przesiewowe są ich naturalnym uzupełnieniem.
Co wykrywa dermatoskopia w miejscu pracy?
Dermatoskopia pozwala wcześnie wykrywać zarówno czerniaka, jak i inne nowotwory skóry.
Czerniak to najgroźniejszy nowotwór skóry w Polsce. Ma duży potencjał do szybkich przerzutów. Wczesne wykrycie daje ponad 90% szans na całkowite wyleczenie.
Z kolei rak podstawnokomórkowy (BCC) jest najczęstszym nowotworem skóry i jednocześnie najczęstszym nowotworem złośliwym u człowieka. Choć rzadko daje przerzuty, może prowadzić do poważnych uszkodzeń tkanek – zwłaszcza gdy zlokalizowany jest na twarzy. Wczesne wykrycie pozwala na niemal 98% skuteczność leczenia i minimalizuje ryzyko rozległych blizn.
Kto wykonuje badanie i dlaczego to kluczowe?
W przypadku dermatoskopii ogromne znaczenie ma doświadczenie lekarza. W uPacjenta badania wykonują dermatolodzy i rezydenci dermatologii, którzy każdego dnia analizują tysiące zmian barwnikowych skóry. To zupełnie inna skala praktyki niż w przypadku specjalistów, dla których dermatoskopia jest jedynie dodatkiem do innych procedur.
„W profilaktyce onkologicznej liczy się nie tylko sprzęt, ale doświadczenie oka. Im więcej zmian widzisz, tym szybciej rozpoznajesz te, które wymagają dalszej diagnostyki.”
– dr Paweł Piłat
Dodatkowym elementem jakości jest merytoryczny nadzór ekspercki. Badania prowadzone są w środowisku specjalistów, którzy na co dzień zajmują się nowotworami skóry.
Jak wygląda dermatoskopia w firmie od strony organizacyjnej?
Dermatoskop w miejscu pracy jest jak mobilny gabinet dermatologiczny organizowany w siedzibie firmy. Pracownicy zapisują się na konkretne godziny, badanie odbywa się w warunkach zapewniających prywatność, a po konsultacji otrzymują informację o dalszych krokach, czy zmiana wymaga kontroli, czy ewentualnej biopsji (jeśli dermatoskopia wykaże niepokojące cechy).
Z perspektywy HR oznacza to:
- brak konieczności wychodzenia pracowników do placówek medycznych,
- ograniczenie absencji związanej z organizacją wizyty,
- wysoką frekwencję dzięki wygodzie i dostępności,
- rzeczywisty wpływ na profilaktykę raka skóry w zespole.
Dermatoskopia w firmie to proces, który można cyklicznie powtarzać i łączyć z edukacją dotyczącą ochrony przeciwsłonecznej, samokontroli skóry czy bezpiecznych zachowań urlopowych.
Dermatoskopia jako element strategii wellbeingowej
W dojrzałych organizacjach wellbeing nie polega na deklaracjach, lecz na decyzjach opartych na danych. Nowotwory skóry stanowią ponad 8% wszystkich zachorowań onkologicznych w Polsce. To wystarczający argument, by włączyć dermatoskopię w firmie do długofalowej strategii profilaktyki zdrowia pracowników.
To benefit, który:
- odpowiada na realne zagrożenie epidemiologiczne,
- buduje kulturę odpowiedzialności zdrowotnej,
- wzmacnia wizerunek pracodawcy dbającego o zdrowie zespołu,
- ma bezpośrednie przełożenie na wczesne wykrywanie chorób.
Bo w profilaktyce onkologicznej chodzi o moment, w którym ktoś dzięki badaniu w miejscu pracy dowiaduje się, że zmiana była podejrzana i że zdążył zareagować na czas. A to jest wellbeing w jego najbardziej dosłownym znaczeniu.
Jeśli rozważasz wdrożenie dermatoskopii w swojej organizacji jako elementu strategii wellbeingowej, zobacz, jak wygląda to w praktyce w ramach Akcji Zdrowia uPacjenta i jak można dopasować program do specyfiki Twojego zespołu.
