HSV DNA (Herpes simplex virus) typ 1 i 2 różnicowanie met. real time PCR, jakościowo

HSV DNA to badanie molekularne wykrywające materiał genetyczny wirusa opryszczki zwykłej (Herpes simplex virus) metodą real-time PCR. Badanie jednocześnie różnicuje, z którym typem wirusa mamy do czynienia, HSV-1 czy HSV-2, co ma znaczenie dla dalszego postępowania, oceny ryzyka nawrotów i przeniesienia zakażenia na inne osoby.

Wirus opryszczki zwykłej należy do rodziny herpeswirusów i po pierwszym zakażeniu pozostaje w organizmie na całe życie, w stanie uśpienia w zwojach nerwowych. Według szacunków WHO zakażonych HSV-1 jest około dwóch trzecich osób poniżej 50. roku życia, a zakażenie HSV-2 stwierdza się u kilkunastu procent osób w wieku 15–49 lat. HSV-1 najczęściej wywołuje zmiany w obrębie ust i twarzy, a HSV-2 opryszczkę narządów płciowych, jednak oba typy mogą pojawić się w dowolnej lokalizacji, a HSV-1 coraz częściej odpowiada również za opryszczkę narządów płciowych.

Metoda real-time PCR polega na powieleniu fragmentów DNA wirusa znajdujących się w próbce i ich wykryciu w czasie rzeczywistym. Dzięki wysokiej czułości tej techniki badanie pomaga w diagnostyce aktywnego zakażenia nawet przy niewielkiej ilości materiału genetycznego wirusa. Wynik dotyczy pobranego materiału, dlatego ujemny wynik nie wyklucza zakażenia utajonego.

Czym różni się PCR HSV od przeciwciał IgG/IgM?

Badanie PCR wykrywa bezpośrednio DNA wirusa w materiale pobranym z miejsca zmiany – potwierdza więc aktywne, toczące się zakażenie. Badania serologiczne (przeciwciała HSV IgG i IgM) wykonuje się z krwi i pokazują one, czy organizm miał kiedykolwiek kontakt z wirusem (IgG) lub czy doszło do niedawnej, pierwotnej infekcji (IgM) – nie potwierdzają jednak aktywnej zmiany w danym momencie.

Innymi słowy: PCR odpowiada na pytanie „czy ta konkretna zmiana jest wywołana przez HSV i którym typem”, a serologia odpowiada na pytanie „czy w ogóle miałem/miałam kontakt z wirusem w przeszłości”. To rozróżnienie jest istotne przy wyborze badania: przy aktywnych, widocznych zmianach skórnych lub śluzówkowych badanie PCR jest trafniejszym wyborem.

Materiałem do badania może być wymaz z miejsca zmienionego chorobowo, wymaz z dróg moczowo-płciowych, wymaz z worka spojówkowego, płyn mózgowo-rdzeniowy lub krew. Rodzaj materiału dobiera się zależnie od lokalizacji podejrzewanego zakażenia i wskazań klinicznych. Płyn mózgowo-rdzeniowy i krew bada się w szczególnych sytuacjach, na zlecenie lekarza, na przykład przy podejrzeniu zakażenia układu nerwowego lub zakażenia uogólnionego.

Badanie powiązane: HSV DNA (Herpes simplex virus) met. real time PCR, ilościowo – wariant metody oceniający dodatkowo ilość materiału genetycznego wirusa w próbce.

Badanie HSV DNA PCR polecamy w sytuacjach, gdy chcesz potwierdzić, czy widoczne zmiany są wywołane wirusem opryszczki i którym jego typem.

• Zmiany pęcherzykowe lub owrzodzenia: gdy na skórze lub błonach śluzowych pojawiają się bolesne pęcherzyki, nadżerki lub owrzodzenia o niejasnej przyczynie.
• Zmiany w nietypowej lokalizacji: gdy objawy występują poza typowymi miejscami (np. na twarzy poza wargami, na palcach, udach), co utrudnia rozpoznanie wyłącznie na podstawie wyglądu zmian.
• Podejrzenie opryszczki narządów płciowych: gdy pojawiają się bolesne pęcherzyki lub owrzodzenia w obrębie narządów płciowych i chcesz potwierdzić ich przyczynę oraz typ wirusa.
• Zmiany w obrębie oka: gdy lekarz podejrzewa opryszczkowe zapalenie rogówki lub spojówek.
• Ciąża z podejrzeniem zakażenia: gdy kobieta w ciąży ma objawy wskazujące na aktywne zakażenie HSV, co ma znaczenie dla decyzji o sposobie porodu.
• Partner lub partnerka z rozpoznaną opryszczką:gdy chcesz sprawdzić, czy aktualne zmiany u Ciebie są wywołane przez HSV i którym typem wirusa.
• Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych o nieznanej przyczynie: gdy lekarz chce potwierdzić lub wykluczyć zakażenie układu nerwowego wirusem HSV.
• Podejrzenie zakażenia noworodka: gdy matka miała aktywne zmiany opryszczkowe w okresie porodu lub noworodek ma objawy sugerujące zakażenie.

Badanie HSV DNA PCR polecamy osobom, u których podejrzenie zakażenia wirusem opryszczki wymaga potwierdzenia aktywnej infekcji, a nie tylko kontaktu z wirusem w przeszłości.

• Osoby z aktywnymi zmianami skórnymi lub śluzówkowymi: gdy pęcherzyki, nadżerki lub owrzodzenia są widoczne w momencie badania.
• Kobiety w ciąży z podejrzeniem zakażenia HSV: gdy lekarz chce ocenić ryzyko przeniesienia wirusa na dziecko w trakcie porodu.
• Osoby z osłabioną odpornością: gdy infekcja HSV u pacjenta z immunosupresją (np. w trakcie chemioterapii, po przeszczepie) może przebiegać nietypowo lub ciężej.
• Partnerzy osób z rozpoznaną opryszczką narządów płciowych: gdy u Ciebie również pojawiły się zmiany i chcesz sprawdzić, czy wywołał je HSV oraz który typ wirusa.
• Noworodki z podejrzeniem zakażenia okołoporodowego: gdy matka miała aktywną opryszczkę w okresie porodu lub dziecko ma objawy sugerujące zakażenie.

Badanie HSV DNA PCR nie jest badaniem przesiewowym wykonywanym okresowo. Wykonuje się je doraźnie, w czasie trwania aktywnych objawów, a nie jako element regularnej kontroli zdrowia.

Największą wartość diagnostyczną badanie ma wtedy, gdy materiał pobiera się ze świeżych zmian skórnych lub śluzówkowych. Obecność pęcherzyków, nadżerek lub owrzodzeń zwiększa szansę na wykrycie materiału genetycznego wirusa w próbce. Po ustąpieniu zmian badanie zwykle nie ma wartości diagnostycznej, ponieważ wynik ujemny nie wyklucza zakażenia.

U osób z nawrotową opryszczką, u których zakażenie i typ wirusa zostały już potwierdzone, typowe nawroty w tym samym miejscu zwykle nie wymagają ponownego badania. Badanie można powtórzyć, gdy zmiany pojawią się w nowej lokalizacji, mają nietypowy wygląd lub gdy wcześniejszy wynik był ujemny mimo objawów. W tym ostatnim przypadku warto pobrać materiał jak najwcześniej po pojawieniu się zmian.

Przygotowanie do badania HSV DNA PCR zależy od rodzaju pobieranego materiału – poniższe wskazówki zajmą kilka minut.

Czy trzeba być na czczo przed badaniem HSV DNA?

Nie, bycie na czczo nie jest wymagane – badanie można wykonać o dowolnej porze dnia, niezależnie od rodzaju pobieranego materiału.

• Wymaz z miejsca zmienionego chorobowo:najlepiej pobrać jak najwcześniej po pojawieniu się zmian, przed rozpoczęciem leczenia przeciwwirusowego. Jeśli leczenie już trwa, nie przerywaj go samodzielnie i poinformuj o nim przy pobraniu, ponieważ może ono zmniejszyć szansę wykrycia wirusa.
• Wymaz z dróg moczowo-płciowych: zachowaj 24 godziny przerwy od współżycia, a w dniu pobrania nie stosuj irygacji, globulek ani środków do higieny intymnej.
• Wymaz z dróg moczowo-płciowych u mężczyzn: wstrzymaj się z oddawaniem moczu co najmniej 3 godziny przed pobraniem materiału.
• Materiał w okresie miesiączki: wymazu z dróg moczowo-płciowych nie pobiera się w czasie krwawienia miesiączkowego.
• Leki i maści zewnętrzne: przed pobraniem wymazu nie nakładaj na zmianę maści, kremów ani środków odkażających. Zalecana przerwa od miejscowych leków przeciwwirusowych to co najmniej 48 godzin.
• Krew żylna: ten materiał nie wymaga specjalnego przygotowania.

Na wynik badania HSV DNA PCR mogą wpływać czynniki związane z momentem i sposobem pobrania materiału.

• Zastosowane leczenie przeciwwirusowe: stosowanie maści lub leków przeciwwirusowych przed pobraniem materiału może zmniejszyć ilość wykrywalnego materiału genetycznego wirusa.
• Czas od wystąpienia objawów: w fazie gojenia i po wygojeniu zmiany ilość wirusa szybko spada, dlatego późne pobranie może dać wynik ujemny mimo zakażenia.
• Nieprawidłowe pobranie materiału: zbyt mała ilość materiału z miejsca zmiany może sprawić, że wirus nie zostanie wykryty.
• Rodzaj i lokalizacja pobranego materiału: materiał powinien pochodzić z miejsca, w którym toczy się zakażenie. Przy zmianach skórnych lub śluzówkowych wirus zwykle nie występuje we krwi, więc badanie krwi może być ujemne mimo aktywnej opryszczki.
• Zabiegi inwazyjne przed pobraniem: irygacje, środki odkażające oraz kolposkopia z zastosowaniem kwasu octowego lub płynu Lugola mogą zaburzyć wynik wymazu z dróg moczowo-płciowych.

Dodatni wynik HSV DNA: co oznacza?

Wynik dodatni oznacza, że w badanej próbce wykryto DNA wirusa opryszczki zwykłej, co potwierdza aktywne zakażenie HSV w miejscu pobrania. Badanie nie rozstrzyga, czy jest to pierwsze zakażenie, czy nawrót. Różnicowanie typu (HSV-1 lub HSV-2) wskazuje, który z wirusów odpowiada za zmianę. HSV-1 częściej wiąże się ze zmianami w obrębie ust i twarzy, a HSV-2 z opryszczką narządów płciowych, choć oba typy mogą wystąpić w różnych lokalizacjach. Typ wirusa ma też znaczenie dla rokowania: opryszczka narządów płciowych wywołana przez HSV-2 nawraca zwykle częściej niż wywołana przez HSV-1.

Ujemny wynik HSV DNA: co oznacza?

Wynik ujemny oznacza, że w badanej próbce nie wykryto DNA wirusa HSV. Nie wyklucza to zakażenia w przeszłości ani zakażenia utajonego, a jedynie wskazuje, że w momencie pobrania wirusa nie było w badanym materiale. Wynik ujemny może wystąpić także wtedy, gdy materiał pobrano w fazie gojenia lub po ustąpieniu zmiany, w zbyt małej ilości albo w trakcie leczenia przeciwwirusowego. Jeśli objawy są typowe dla opryszczki, wynik ujemny warto omówić z lekarzem, który może zalecić powtórzenie badania przy kolejnym epizodzie lub badanie przeciwciał.